Examkin

Edebi Sanatlar (Söz Sanatları)

96 soru

Tüm türler96Çoktan seçmeli49Eşleştirme47
Soru 1Soru →

Aşağıdaki sol sütunda verilen numaralandırılmış dizeleri, sağ sütunda yer alan en belirgin edebî sanatlarla eşleştiriniz.

Soldaki öğeye tıklayın, sonra eşleşen sağdaki öğeye tıklayın

Öğeler

Hâk-i pâyine yetem der ömrlerdir muttasıl / Başını taştan taşa vurup gezer avâre su
Şakaklarıma kar mı yağdı ne var? / Benim mi Allahım bu çizgili yüz?
Ağlarım hâtıra geldikçe gülüştüklerimiz
Bir ah çeksem dağı taşı eritir / Gözüm yaşı değirmeni yürütür

Eşleşmeler

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

I. dize Hüsnütalil (right_2), II. dize Tecahülüarif (right_4), III. dize Tezat (right_1) ve IV. dize Mübalağa (right_3) sanatlarıyla eşleşmelidir.
Verilen dizeler içerdikleri en belirgin edebi sanatlarla doğru şekilde eşleştirilmiştir. Su Kasidesi'ndeki suyun akış nedeni hüsnütalil ile, Cahit Sıtkı Tarancı'nın yaşlılığı bilmezlikten gelmesi tecahülüarif ile, ağlamak ve gülüşmek karşıtlığı tezat ile, ah çekip değirmen döndürme abartısı ise mübalağa ile eşleşmiştir.

Adım Adım Çözüm

1
Birinci dizedeki suyun akış gerekçesini incelemek.
Suyun taşlara çarparak akışı (doğal olay), sevgilinin toprağına ulaşma gayesi şeklinde güzel bir sebebe bağlanmıştır. Bu hüsnütalil sanatıdır.
Birinci dizenin en belirgin sanatını belirlemek.
2
İkinci dizedeki soru ifadesini ve şairin bilgi durumunu incelemek.
Şair yaşlandığının ve saçlarının beyazladığının farkında olmasına rağmen bilmezlikten gelerek soru sormaktadır. Bu tecahülüarif sanatıdır.
İkinci dizenin en belirgin sanatını belirlemek.
3
Üçüncü dizedeki kelimeler arası anlam ilişkisini kontrol etmek.
'Ağlamak' ve 'gülüşmek' zıt anlamlı kelimeleridir. Bu tezat sanatıdır.
Üçüncü dizenin en belirgin sanatını belirlemek.
4
Dördüncü dizedeki abartma unsurunu incelemek.
Ah çekmenin dağı taşı eritmesi, gözyaşının değirmen döndürmesi gibi durumlar abartılmıştır. Bu mübalağa sanatıdır.
Dördüncü dizenin en belirgin sanatını belirlemek.

Anahtar Kavram

Edebi Sanatlar (Söz Sanatları)
Soru 2Soru →

I. Besbelli her saat artar kederi
Belki de ömründe ilk defa ağlar bulut

II. Ufukta bir dakika görünmedi bir bulut
Sanki bir damla yaş gibi gökten süzüldü umut

Numaralanm��ş bu dizelerde yer alan en belirgin söz sanatları aşağıdakilerin hangisinde sırasıyla doğru verilmiştir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Kapalı istiare - Teşbih

Cevap

Kapalı istiare - Teşbih
Sırasıyla edebi sanatların doğru verildiği seçenekte, ilk dizedeki bulutun ağlaması insana benzetilip insan söylenmediği için kapalı istiaredir. İkinci dizede ise umut sözcüğü bir damla yaşa benzetilerek teşbih sanatı oluşturulmuştur.

Adım Adım Çözüm

1
Birinci dizedeki edebi sanatı belirleme
Kapalı istiare (Teşhis)
'Ağlar bulut' ifadesinde insana ait olan ağlamak eylemi buluta verilmiştir. Bulut (benzeyen) insana (kendisine benzetilen) benzetilmiş ancak kendisine benzetilen söylenmemiştir.
2
İkinci dizedeki edebi sanatı belirleme
Teşbih
'Sanki bir damla yaş gibi gökten süzüldü umut' dizesinde benzeyen 'umut', kendisine benzetilen 'bir damla yaş' ve benzetme edatı 'gibi' kullanılarak benzetme yapılmıştır.
3
Edebi sanatları sırasıyla birleştirme
Kapalı istiare - Teşbih
Birinci dizede kapalı istiare, ikinci dizede ise teşbih sanatları sırasıyla yer almaktadır.

Anahtar Kavram

Edebi Sanatlar (Kişileştirme/İstiare ve Benzetme)
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 3Soru →

Aşağıdaki dizeleri, içlerinde yer alan en belirgin edebî sanatlarla doğru şekilde eşleştiriniz.

Soldaki öğeye tıklayın, sonra eşleşen sağdaki öğeye tıklayın

Öğeler

Güzel şeyler düşünelim diye
Yemyeşil oluvermiş ağaçlar
Bin atlı akınlarda çocuklar gibi şendik
Bin atlı o gün dev gibi bir orduyu yendik
Şu karşıma göğüs geren
Taş bağırlı dağlar mısın?
Beni candan usandırdı cefâdan yâr usanmaz mı
Felekler yandı âh��mdan murâdım şem'i yanmaz mı

Eşleşmeler

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Eşleştirmede; yeşeren ağaçlar hüsn-i talil ile, çocuklar ve dev gibi benzetmeler teşbih ile, taş bağırlı dağlar kinaye ile, yâr usanmaz mı sorusu ise istifham ile eşleşmektedir.
Her bir dize içindeki edebî sanatın işleyiş mantığına göre doğru kavramla eşleşmiştir. Doğa olayına hayali ve güzel neden bulma hüsn-i talil ile; 'gibi' edatlı benzetmeler teşbih ile; hem gerçek hem mecaz çağrışımlı taş bağır kinaye ile; cevap beklentisi olmayan sitemkâr sorular ise istifham ile örtüşmektedir.

Adım Adım Çözüm

1
İlk dizedeki doğa olayının arkasındaki sebebi değerlendirme
Ağaçların yeşermesinin insanların güzel şeyler düşünmesi sebebine bağlandığı belirlendi.
Hüsn-i talil sanatını tespit etmek.
2
İkinci dizedeki benzetme edatlarını tespit etme
'gibi' edatının benzetme ilgisi kurduğu görüldü.
Teşbih sanatını tespit etmek.
3
Üçüncü dizedeki 'taş bağırlı' söz öbeğinin anlam tabakalarını inceleme
Sözün hem gerçek hem mecaz anlam taşıdığı belirlendi.
Kinaye sanatını tespit etmek.
4
Dördüncü dizedeki soru ifadesinin işlevini çözümleme
Cevap alma amacı gütmeyen, duyguyu vurgulayan bir soru olduğu görüldü.
İstifham sanatını tespit etmek.

Anahtar Kavram

Şiirlerdeki edebî sanatları bağlam ve dil özellikleri üzerinden belirleme.
Tahmini Süre:2m 0s
Soru 4Soru →

Serv-i bülendim salınarak bahçeye girdi,
Gül yüzünü gören goncalar hemen eğildi.

Bu dizelerde koyu harflerle belirtilen Serv-i bülendim ve Gül yüzünü ifadelerinde yapılan edebi sanatlar aşağıdakilerin hangisinde sırasıyla doğru olarak verilmiştir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Açık istiare - Teşbih-i beliğ

Cevap

Açık istiare - Teşbih-i beliğ
Dizelerdeki 'serv-i bülendim' ifadesinde sevgili, boyu yönüyle servi ağacına benzetilmiş fakat sevgili (benzeyen) söylenmeyip sadece servi (kendisine benzetilen) söylenmiştir. Bu durum açık istiareyi oluşturur. 'Gül yüzünü' ifadesinde ise benzetilen 'gül' ve benzeyen 'yüz' unsurları bir arada kullanılmıştır. Benzetme edatı ve yönü bulunmadığından bu benzetme teşbih-i beliğdir.

Adım Adım Çözüm

1
İlk kelime grubundaki benzetme ilişkisini ve kullanılan unsurları belirlemek.
Açık istiare tespiti
'Serv-i bülendim' (uzun boylu servim) ifadesinde sevgili, boyunun uzunluğu bakımından bir servi ağacına benzetilmiştir. Benzeyen (sevgili) belirtilmemiş, sadece kendisine benzetilen (servi) söylenmiştir. Bu durum açık istiare sanatını oluşturur.
2
İkinci kelime grubundaki benzetme ilişkisini ve kullanılan unsurları belirlemek.
Teşbih-i beliğ tespiti
'Gül yüzünü' ifadesinde ise 'yüz' benzeyen, 'gül' kendisine benzetilen unsurdur. Benzetmenin sadece bu iki temel unsuru kullanıldığı, edat ve yön yer almadığı için bu sanat teşbih-i beliğdir.

Anahtar Kavram

Benzetme (teşbih) ve eğretileme (istiare) sanatlarının temel ve yardımcı unsurlarının tespiti ile aralarındaki farklar.
Soru 5Soru →

Aşağıda sol sütunda numaralanmış dizeleri, sağ sütunda harflerle belirtilen en belirgin edebî sanatlarla doğru şekilde eşleştiriniz.

Soldaki öğeye tıklayın, sonra eşleşen sağdaki öğeye tıklayın

Öğeler

Bin atlı akınlarda çocuklar gibi şendik / Bin atlı o gün dev gibi bir orduyu yendik
Neden böyle dost görünürsünüz / Yıllar yılı düşman bildiğim aynalar?
Hırçın bir fırtınayı yatıştırdı deniz / Sırf seni ürkütmemek, korkutmamak için
Kim bu cennet vatanın uğruna olmaz ki feda? / Şüheda fışkıracak toprağı sıksan, şüheda!

Eşleşmeler

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Dizeler ve en belirgin edebi sanatlar şu şekilde eşleşmektedir: 'Bin atlı akınlarda çocuklar gibi şendik...' dizesi Teşbih ile; 'Neden böyle dost görünürsünüz...' dizesi Tezat ile; 'Hırçın bir fırtınayı yatıştırdı deniz...' dizesi Hüsn-i talil ile; 'Kim bu cennet vatanın uğruna olmaz ki feda?...' dizesi ise İstifham ile eşleşmektedir.
Eşleştirmedeki her dize kendisinde yer alan en belirgin söz sanatıyla doğru şekilde gruplandırılmıştır. Birinci dizede 'gibi' edatı yardımıyla teşbih yapılmış; ikinci dizede 'dost' ve 'düşman' kelimeleriyle tezat oluşturulmuş; üçüncü dizede fırtınanın dinmesi sevgilinin korkmamasına bağlanarak hüsn-i talil yapılmış; dördüncü dizede ise soru sorma yoluyla istifham sanatına başvurulmuştur.

Adım Adım Çözüm

1
Birinci dizedeki edebi sanatı bulmak için benzetme ögelerini incelemek.
'gibi' edatı ile yapılmış iki ayrı benzetme ilişkisi görülerek teşbih sanatı saptanır.
Dizedeki benzetme ilişkisini doğru tanımlamak için.
2
İkinci dizede yer alan kelimelerin anlam ilişkilerini değerlendirmek.
'dost' ve 'düşman' karşıt anlamlı kelimelerinin bir arada kullanılması ile tezat sanatı belirlenir.
Anlamsal karşıtlıkların edebi değerini saptamak için.
3
Üçüncü dizedeki neden-sonuç ilişkisini çözümlemek.
Doğal bir durum olan fırtınanın dinmesinin, sevgilinin ürkmemesi gerekçesine bağlanması ile hüsn-i talil sanatı bulunur.
Olayın gerçek dışı, güzel bir nedene bağlanıp bağlanmadığını belirlemek için.
4
Dördüncü dizedeki soru formunu incelemek.
Cevap beklemeksizin anlamı güçlendirme gayesiyle soru sorulması ile istifham sanatı saptanır.
Soru sorma sanatının varlığını kesinleştirmek için.

Anahtar Kavram

Şiir çözümlemelerinde edebi sanatların (söz sanatlarının) işlevlerini ve özelliklerini saptama.
Soru 6Soru →

Cahit Sıtkı Tarancı’nın ünlü bir şiirinden alınan:

*Şakaklarıma kar mı yağdı ne var?*
*Benim mi Allahım bu çizgili yüz?*

dizelerindeki 'şakaklara kar yağması' ifadesiyle saçların beyazlaması kastedilmiştir. Bu dizede benzeyen unsur (beyaz saç) söylenmemiş, sadece kendisine benzetilen unsur (kar) söylenerek bir söz sanatı yapılmıştır.

Aşağıdaki dizelerin hangisinde bu dizedekine benzer bir edebi sanat (açık istiare) kullanılmıştır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Dünyaya geldiğim anda / Yürüdüm aynı zamanda / İki kapılı bir handa / Gidiyorum gündüz gece

Cevap

İki kapılı bir handa / Gidiyorum gündüz gece dizelerinin yer aldığı seçenek doğru cevaptır. Bu dizelerde geçen 'iki kapılı han' ifadesiyle 'dünya' kastedilmiş olup sadece kendisine benzetilen unsur kullanılarak açık istiare sanatı yapılmıştır.
Doğru seçenekte yer alan dizeler Aşık Veysel'e aittir. Burada geçen 'iki kapılı han' ifadesiyle, doğumla girilen ve ölümle çıkılan 'dünya' kastedilmiştir. Kendisine benzetilen (iki kapılı han) belirtilirken benzeyen (dünya) belirtilmediği için tıpkı örnekte olduğu gibi açık istiare yapılmıştır.

Adım Adım Çözüm

1
Örnek dizelerdeki edebi sanatı belirleme.
'Şakaklarıma kar mı yağdı' ifadesinde benzeyen (beyaz saç) verilmemiş, sadece kendisine benzetilen (kar) verilerek açık istiare sanatı yapıldığı tespit edilmiştir.
Sorunun kökünde istenen sanatı netleştirmek amacıyla ilk aşamada verilen örneğin edebi sanatı analiz edilir.
2
Seçeneklerdeki dizeleri tarayarak benzer bir açık istiare örneği arama.
'İki kapılı bir handa' ifadesinde benzeyen (dünya) verilmemiş, kendisine benzetilen (iki kapılı han) verilerek açık istiare yapıldığı görülmüştür.
Örnek dizedeki açık istiare sanatıyla tam uyum sağlayan dizeyi bularak doğru seçeneğe ulaşmak hedeflenir.

Anahtar Kavram

Açık İstiare (Eğretileme)
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 7Soru →

Aşağıdaki sol sütunda verilen dizeleri, sağ sütunda yer alan edebi sanatlarla doğru şekilde eşleştiriniz.

Soldaki öğeye tıklayın, sonra eşleşen sağdaki öğeye tıklayın

Öğeler

Sen gittin yaslara büründü cihan / Soldu hemen bahçedeki bütün goncalar
Bir hilal uğruna ya Rab, ne güneşler batıyor / Siperler içinde can veren yiğitler yatıyor
Şeb-i yeldayı muvakkat sanma ey dil / Gün gelir aydınlanır elbet bu karanlık gece
Sular mı yandı? Neden tunca benziyor mermer? / Bu bir lisan-ı hafidir ki ruha dolmakta

Eşleşmeler

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Eşleştirme şu şekildedir: I. dize - Hüsnütalil, II. dize - Açık İstiare, III. dize - Tezat, IV. dize - İstifham.
Dizelerde sırasıyla hüsnütalil, açık istiare, tezat ve istifham sanatlarının özellikleri tam olarak sergilenmiştir. Bu eşleştirme anlamsal ve yapısal analizlerle doğrulanmaktadır.

Adım Adım Çözüm

1
Dizelerdeki anahtar kavramları ve dil ögelerini belirleme
Birinci dizede sevgilinin gitmesi ve doğanın yas tutması; ikinci dizede 'güneşler' ifadesi; üçüncü dizede gece-karanlık ve gün-aydınlık zıtlığı; dördüncü dizede ise soru anlamı taşıyan ifadeler saptanmıştır.
Söz sanatlarının bulunabilmesi için dizelerin anlamsal ve yapısal özelliklerinin analiz edilmesi gerekir.
2
Elde edilen verileri edebi sanatların tanımları ile eşleştirme
Doğal bir durumun başka nedene bağlanması hüsnütalil, tek ögeli benzetme açık istiare, karşıt kavramların birlikteliği tezat, soru sorma ise istifham ile eşleşmiştir.
Edebi sanatların kuralları doğrultusunda doğru eşleşmeyi tamamlamak.

Anahtar Kavram

Türk edebiyatındaki söz sanatlarının (edebi sanatlar) dizeler üzerindeki uygulamalarını saptama.
Soru 8Soru →

Ufukta bir dakika belirdi ince hilal,
Gül yüzünü görmek için göğe uzandı dal.

Bu dizelerde yer alan edebî sanatlarla ilgili aşağıdaki açıklamalardan hangisi yanlıştır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 'Gül yüz' ifadesinde sevgilinin yüzü (benzeyen) söylenmeyip sadece gül (benzetilen) kullanıldığı için açık istiare yapılmıştır.

Cevap

'Gül yüz' ifadesinde sevgilinin yüzü (benzeyen) söylenmeyip sadece gül (benzetilen) kullanıldığı için açık istiare yapılmıştır diyen açıklamadır. Çünkü bu ifadede hem benzeyen (yüz) hem de benzetilen (gül) unsurları bir arada yer aldığından teşbih-i beliğ yapılmıştır.
Sevgilinin yüzünün gül olarak nitelendirildiği 'gül yüz' ifadesinde hem benzeyen (yüz) hem de kendisine benzetilen (gül) ögeleri yer almaktadır. Sadece bu iki temel ögeyle yapılan benzetmelere teşbih-i beliğ adı verilir. Açık istiarede ise benzeyen unsur yer almaz, sadece kendisine benzetilen bulunur. Bu nedenle bu ifade yanlış bir açıklamadır.

Adım Adım Çözüm

1
Dizelerin anlamını ve barındırdığı temel edebi göstergeleri çözümleyin.
Dizelerde dalın göğe doğru uzanması, sevgilinin gül yüzünü görme isteğine bağlanmış ve 'gül yüz' ifadesi kullanılmıştır.
Edebi sanatları doğru teşhis edebilmek için kelimelerin gerçek ve mecazi anlam ilişkilerini tespit etmek gerekir.
2
Dizelerdeki edebi sanatları seçeneklerdeki iddialarla karşılaştırın.
Dalın uzaması hüsn-i talil, dala görme isteği verilmesi teşhis (ve kapalı istiare), gül ile dal kullanımı tenasüp ile örtüşmektedir.
Doğru açıklamaları eleyerek yanlış olan seçeneği bulmak amaçlanır.
3
'Gül yüz' ifadesinin benzetme unsurlarını ve istiare/teşbih ilişkisini değerlendirin.
'Gül yüz' ifadesinde benzeyen (yüz) ve benzetilen (gül) bir arada kullanılmıştır. Açık istiarede ise benzeyen unsur kullanılmaz.
Teşbih-i beliğ ile açık istiare arasındaki kavramsal farkı ortaya koyarak seçeneğin yanlışlığını kesinleştirmek gerekir.

Anahtar Kavram

Teşbih-i Beliğ ve Açık İstiare Ayrımı
Soru 9Soru →

Aşağıdaki sol sütunda verilen dizeleri, sağ sütunda yer alan edebi sanatlarla doğru şekilde eşleştiriniz.

Soldaki öğeye tıklayın, sonra eşleşen sağdaki öğeye tıklayın

Öğeler

Esîr-i aşkın olduk gerçi kurtulduk esâretten
Ayağı tozuna ermek için ey pâdişâh-ı hüsn / Başını yere vurup secde kılarmış cûybâr
Gökyüzünün başka rengi de varmış! / Geç fark ettim taşın sert olduğunu.
Beni candan usandırdı cefâdan yâr usanmaz mı / Felekler yandı âhımdan murâdım ��em'i yanmaz mı

Eşleşmeler

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Esîr-i aşkın olduk gerçi kurtulduk esâretten dizesi Tezat; Ayağı tozuna ermek... dizesi Hüsn-i Talil; Gökyüzünün başka rengi de varmış... dizesi Tecâhül-i Ârif; Beni candan usandırdı... dizesi İstifham sanatı ile eşleşmelidir.
Dizelerdeki edebi sanatlar sırasıyla tezat (karşıtlık), hüsn-i talil (güzel nedene bağlama), tecâhül-i ârif (bilip de bilmemezlikten gelme) ve istifham (soru sorma) kavramlarının tanımları ve özellikleri ile örtüşmektedir.

Adım Adım Çözüm

1
Verilen dizelerdeki anahtar kelimeleri ve anlam ilişkilerini çözümleyiniz.
İlk dizede 'esir' ile 'kurtulmak' kelimelerinin zıtlığı; ikinci dizede akarsuyun (cûybâr) hareketinin sevgilinin ayağının tozuna secde etme amacına yorulması; üçüncü dizede taşın sertliğinin yeni fark edilmesi; dördüncü dizede ise 'usanmaz mı' ve 'yanmaz mı' soruları tespit edilir.
Dizelerde öne çıkan edebi sanatı belirlemek için anlam özelliklerini ortaya çıkarmak gerekir.
2
Tespit edilen anlam özelliklerini edebi sanatların tanımları ile eşleştiriniz.
Karşıtlık durumu tezat, güzel nedene bağlama durumu hüsn-i talil, bilmezlikten gelme durumu tecâhül-i ârif ve soru sorma durumu istifham sanatlarıyla eşleştirilir.
Eşleştirme tablosunu doğru bir şekilde tamamlamak için.

Anahtar Kavram

Edebi Sanatlar (Söz Sanatları)
Tahmini Süre:2m 0s
Soru 10Soru →

I. Can kafeste durmaz uçar
II. Dünya bir han, konan göçer

Bu dizelerde yer alan en belirgin edebî sanatlar aşağıdakilerin hangisinde sırasıyla doğru verilmiştir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Kapalı istiare - Teşbih

Cevap

Dizelerdeki edebi sanatlar sırasıyla kapalı istiare ve teşbihtir.
Dizeler analiz edildiğinde; birinci dizede yer alan 'can' kelimesi benzeyen konumundadır. Kendisine benzetilen 'kuş' kelimesi dizede doğrudan söylenmemiş, ancak kuşa ait olan 'uçmak' ve 'kafes' özellikleri belirtilerek kapalı istiare yapılmıştır. İkinci dizede ise 'dünya' (benzeyen) ile 'han' (benzetilen) temel ögeleri birlikte kullanılarak teşbih (teşbih-i beliğ) sanatı kurulmuştur. Bu nedenle doğru sıralama 'Kapalı istiare - Teşbih' şeklindedir.

Adım Adım Çözüm

Birinci dizenin anlamsal yapısını ve benzetme ilişkisini incelemek.
Dizede 'can' (benzeyen) unsurunun yer aldığı fakat benzetilen 'kuş' unsurunun verilmediği, bunun yerine kuşa ait olan 'uçmak' ve 'kafes' özelliklerinin kullanıldığı tespit edilmiştir. Sadece benzeyenle yapılan bu benzetmeye kapalı istiare denir.
Birinci dizedeki temel edebi sanatı belirlemek.
İkinci dizenin benzetme unsurlarını çözümlemek.
Dizede 'dünya' benzeyen, 'han' ise kendisine benzetilen olarak doğrudan kullanılmıştır. Benzetme edatı ve yönü kullanılmadan yapılan bu benzetme bir teşbih (teşbih-i beliğ) örneğidir.
İkinci dizedeki temel edebi sanatı belirlemek.
Elde edilen edebi sanatları sırasıyla birleştirerek doğru seçeneği belirlemek.
Sıralamanın 'Kapalı istiare - Teşbih' şeklinde olduğu görülmüştür.
Soruyu doğru sonuca ulaştırmak.

Anahtar Kavram

Edebi Sanatlar (Söz Sanatları)
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 11Soru →

Aşağıdaki sol sütunda verilen dizeleri, sağ sütunda yer alan en belirgin edebî sanatlarla doğru şekilde eşleştiriniz.

Soldaki öğeye tıklayın, sonra eşleşen sağdaki öğeye tıklayın

Öğeler

Hangi çılgın bana zincir vuracakmış? Şaşarım!
Neden böyle düşman görünürsünüz
Yıllar yılı dost bildiğim aynalar?
Marmara'da her yelken uçar gibi neşeli
Bin atlı akınlarda çocuklar gibi şendik

Eşleşmeler

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Dizeler sırasıyla İstifham, Tezat, Mecazımürsel ve Teşbih sanatlarıyla eşleşmektedir.
Verilen dizelerdeki söz sanatları incelendiğinde; soru sorma amaçlı dizede istifham, karşıt kelimelerin kullanımında tezat, benzetme dışı ad aktarmasında mecazımürsel ve benzetme edatıyla kurulan yapıda teşbih sanatı bulunmaktadır.

Adım Adım Çözüm

1
Birinci dizedeki 'Hangi çılgın...?' soru ifadesini incelemek.
Sözü soru yoluyla etkili kılma amacı taşıdığından istifham sanatı tespit edilir.
Soru sorma sanatının tanımıyla dizedeki yapının örtüştüğünü görmek.
2
İkinci dizedeki 'dost' ve 'düşman' kelimelerini karşılaştırmak.
Zıt kavramların bir arada kullanılması sebebiyle tezat sanatı tespit edilir.
Karşıtlık ilişkisinin kurulduğunu doğrulamak.
3
Üçüncü dizedeki 'yelken' kelimesinin kullanım amacını belirlemek.
Benzetme amacı olmadan gemi yerine yelken denerek mecazımürsel yapıldığı belirlenir.
Parça-bütün ilişkisini ve ad aktarmasını saptamak.
4
Dördüncü dizedeki 'gibi' edatı ve anlam ilişkisini incelemek.
Benzetme edatı vasıtasıyla teşbih sanatı yapıldığı belirlenir.
Benzerlik ilişkisinin kurulma biçimini doğrulamak.

Anahtar Kavram

Edebi Sanatlar (Söz Sanatları)
Tahmini Süre:2m 0s
Soru 12Soru →

Aşağıdaki numaralanmış dizeleri, içerdikleri en belirgin edebi sanatlarla eşleştiriniz.

Soldaki öğeye tıklayın, sonra eşleşen sağdaki öğeye tıklayın

Öğeler

I. Şakaklarıma kar mı yağdı ne var?
Benim mi Allahım bu çizgili yüz?
II. Ey bu topraklar için toprağa düşmüş asker!
Gökten ecdâd inerek öpse o pâk alnı değer.
III. Âvâzeyi bu âleme Dâvûd gibi sal
Bâkî kalan bu kubbede bir hoş sadâ imiş
IV. Ne efsunkâr imişsin ah ey dîdar-ı hürriyet
Esîr-i aşkın olduk gerçi kurtulduk esâretten

Eşleşmeler

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Dizeler ve sanatlar şu şekilde doğru eşleşmektedir: 'Şakaklarıma kar mı yağdı' ifadesi Tecahülüarif; 'Gökten ecdâd inerek öpse' dizesi Mübalağa; 'Dâvûd gibi sal' ifadesi Telmih; 'Esîr-i aşkın olduk / kurtulduk' ifadesi ise Tezat sanatı ile ilişkilidir.
Verilen dizelerdeki söz sanatları, şairlerin duyguyu ifade etme biçimlerine dayanmaktadır. Yaşlandığını bildiği halde soru soran şair 'tecahülüarif', imkansız bir yüceltmeyi anlatan 'mübalağa', tarihi bir kişiliğe atıfta bulunan 'telmih' ve zıt kavramları bir araya getiren 'tezat' sanatlarını kullanarak anlamı zenginleştirmiştir.

Adım Adım Çözüm

1
Dizelerdeki anahtar kelimeleri ve imgeleri belirle.
I'de 'soru sorma/bilmezlik', II'de 'gökten ecdadın inmesi', III'te 'Hz. Davut'a gönderme', IV'te 'esirlik ve kurtulma' kavramları öne çıkmaktadır.
Edebi sanatlar genellikle belirli kelime grupları ve imgesel yapılar üzerinden tespit edilir.
2
Belirlenen imgelerin edebi sanatlardaki karşılıklarını analiz et.
Bilinçli bilmezlik Tecahülüarif, abartı Mübalağa, hatırlatma Telmih, zıtlık ise Tezat sanatıdır.
Sanatların tanımları ile dize içerikleri arasındaki teorik uyumu kurmak gerekir.
3
Dizeleri en baskın olan sanat terimiyle eşleştir.
I-Tecahülüarif, II-Mübalağa, III-Telmih, IV-Tezat.
Her dizede birden fazla sanat bulunabilse de (örneğin III'te teşbih de vardır) soruda en belirgin ve ayırt edici olanlar istenmektedir.

Anahtar Kavram

Söz Sanatları (Tecahülüarif, Mübalağa, Telmih, Tezat)

Daha Fazla Pratik

Divan edebiyatında 'Hüsnütalil' ve 'İstiare' sanatlarının yoğun olarak kullanıldığı beyitleri inceleyerek bu sanatlar arasındaki farkları pekiştirebilirsiniz.
Tahmini Süre:2m 0s
Soru 13Soru →

Serv-i hırâmânın görüp ey serv-i kaddim bağda
Kendi boyun alçak görüp yerlere geçti cûybâr

Aşağıdakilerden hangisi bu beyitte kullanılan söz sanatlarından biri değildir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Tecahülüarif

Cevap

Bilip de bilmemezlikten gelme sanatı olan tecahülüarif beyitte kullanılmamıştır.
Tecahülüarif sanatı, şairin bildiği bir gerçeği sanatsal bir amaçla bilmiyormuş gibi davranmasıdır. Bu beyitte şair olayları doğrudan neden-sonuç ilişkisi (hüsnütalil) içinde anlatmış, herhangi bir durumu bilmezlikten gelme yoluna gitmemiştir.

Adım Adım Çözüm

1
Beytin günümüz Türkçesine çevrilmesi ve anlamlandırılması
Ey servi boylum! Bahçede senin salınan boyunu gören akarsu, kendi boyunu seninkinden alçak görüp (utanarak) yerin dibine girdi.
Söz sanatlarını tespit edebilmek için metnin anlamsal çerçevesini belirlemek gerekir.
2
Kişileştirme ve güzel nedene bağlama sanatlarının tespiti
Akarsuyun (cûybâr) utanması 'teşhis'; suyun yerin altına girmesinin bu utanmaya bağlanması ise 'hüsnütalil' sanatıdır.
Doğa olaylarının insani duygularla açıklanması bu sanatların temelini oluşturur.
3
Benzetme ve kelime ilgilerinin incelenmesi
'Serv-i kaddim' (servi boylum) ifadesinde 'teşbih'; 'bağ, serv, cûybâr' kelimeleri arasında 'tenasüp' vardır.
Varlıklar arasındaki benzerlik ve kavramsal ortaklıklar bu sanatları ortaya çıkarır.

Anahtar Kavram

Edebi Sanatların Şiir Çözümlemesindeki Rolü

Daha Fazla Pratik

Divan edebiyatında 'hüsnütalil' ve 'teşhis' sanatlarının sıklıkla bir arada kullanıldığı 'Su Kasidesi' gibi metinleri inceleyerek bu sanatlar arasındaki ilişkiyi pekiştirebilirsiniz.
Tahmini Süre:2m 0s
Soru 14Soru →

Teşhis (kişileştirme), insan dışı varlıklara insana özgü özellikler verme sanatıdır.

Buna göre aşağıdaki dizelerin hangisinde teşhis sanatı kullanılmıştır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Aynalar, bakmayın yüzüme dik dik

Cevap

Dizede aynalara insana özgü 'bakmak' eyleminin yüklenmiş olması nedeniyle doğru cevap 'Aynalar, bakmayın yüzüme dik dik' ifadesidir.
Doğru seçenekte, cansız bir varlık olan aynalara 'bakmak' gibi insana özgü bir eylem ve 'dik dik' ifadesiyle bir tavır yüklenmiştir. Bu durum, tanımda belirtilen teşhis sanatının tam karşılığıdır.

Adım Adım Çözüm

1
Dizelerdeki özneleri ve bu öznelerin gerçekleştirdiği eylemleri incelemek.
Dizedeki 'bakmak' eylemi normalde insanlara özgüdür ancak burada 'aynalar' öznesine yüklenmiştir.
Teşhis sanatı, insan dışındaki varlıkların insan gibi davranması veya duyması esasına dayanır.
2
Bulunan sanatın tanım ile örtüşüp örtüşmediğini teyit etmek.
İnsan dışı bir varlığa (ayna) insani özellik (dik dik bakmak) verildiği için teşhis sanatı kesinleşmiştir.
Teşhis sanatının temel şartı, insana ait bir vasfın başka bir varlığa aktarılmasıdır.

Anahtar Kavram

Edebi sanatlardan teşhis (kişileştirme) kavramını tanıma.

Daha Fazla Pratik

İstiare (eğretileme) ve teşhis arasındaki yakın ilişkiyi inceleyerek her teşhisin aynı zamanda bir kapalı istiare olup olmadığını araştırabilirsiniz.
Tahmini Süre:45s
Soru 15Soru →

"Ağlarım hâtıra geldikçe gülüştüklerimiz."

Bu dizede yer alan edebi sanat aşağıdakilerden hangisidir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Tezat

Cevap

Dizede zıt anlamlı kavramların bir arada kullanılmasıyla sağlanan 'Tezat' sanatı bulunmaktadır.
Verilen dizede 'ağlamak' ve 'gülüşmek' kelimeleri, anlamca birbirinin zıttı olan iki durumu temsil etmektedir. Edebiyatta aralarında ilgi bulunan karşıt kavram, düşünce veya durumların bir arada kullanılmasına 'tezat' sanatı denir. Bu dizede geçmişteki mutlu anlar (gülüşmek) ile şimdiki hüzünlü durum (ağlamak) karşı karşıya getirilmiştir.

Adım Adım Çözüm

1
Dizedeki anahtar kelimeleri belirlemek.
'Ağlamak' ve 'gülüşmek' kelimeleri dizedeki temel eylemlerdir.
Söz sanatını tespit etmek için dizedeki kavramlar arasındaki anlam ilişkisi incelenmelidir.
2
Belirlenen kelimeler arasındaki anlam ilişkisini analiz etmek.
'Ağlamak' üzüntüyü, 'gülüşmek' ise neşeyi temsil eden birbirine zıt kavramlardır.
Birbirine karşıt durumların bir arada ifade edilmesi tezat sanatının temelidir.
3
Bulunan anlam ilişkisini edebi sanatlarla eşleştirmek.
Zıtlık ilişkisi 'Tezat' (karşıtlık) sanatını oluşturur.
Anlamca birbirine karşıt olan duygu, düşünce ve durumların bir arada kullanılması tezat sanatıdır.

Anahtar Kavram

Tezat (Zıtlık) Sanatı
Soru 16Soru →

Aşağıdaki dizelerde kullanılan baskın söz sanatlarını, sağ sütundaki kavramlarla eşleştiriniz.

Soldaki öğeye tıklayın, sonra eşleşen sağdaki öğeye tıklayın

Öğeler

I. Kükremiş sel gibiyim, bendimi çiğner, aşarım.
II. Ağlarım hatıra geldikçe gülüştüklerimiz.
III. Bir ah çeksem dağı taşı eritir.
IV. Besbelli her saat artar kederi / Belki de ölmek istiyor bu gemi

Eşleşmeler

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Dizelerdeki baskın sanatlar sırasıyla teşbih, tezat, mübalağa ve teşhis olarak eşleşmektedir.
Verilen dizelerde baskın olan sanatlar; benzetme edatı kullanımıyla teşbih, zıt anlamlı eylemlerle tezat, gerçek dışı bir büyüklükle mübalağa ve insani duygu yüklemesiyle teşhistir.

Adım Adım Çözüm

1
Birinci dizedeki anahtar kelimeyi ve ekleri analiz etme.
"Sel gibi" ifadesinde benzetme edatı olduğu görüldü.
Teşbih sanatının en belirgin göstergesi olan benzetme edatını tespit etmek için.
2
İkinci dizedeki kavramların anlam ilişkisini inceleme.
"Ağlamak" ve "gülüşmek" arasındaki anlam karşıtlığı fark edildi.
Birbirine zıt durumların bir arada kullanılmasının tezat sanatını oluşturduğunu belirlemek için.
3
Üçüncü dizedeki anlatım yoğunluğunu değerlendirme.
Dağı taşı eriten bir "ah" ifadesinin gerçekliği aştığı saptandı.
Anlamı güçlendirmek amacıyla bir durumun olduğundan çok daha büyük gösterilmesinin mübalağa olduğunu doğrulamak için.
4
Dördüncü dizedeki özneyi ve yüklenen niteliği kontrol etme.
"Gemi" varlığına "ölmek isteme" isteği yüklendiği görüldü.
İnsan dışı varlıklara insan niteliği kazandırılmasının teşhis (kişileştirme) olduğunu anlamak için.

Anahtar Kavram

Edebi Sanatlar (Söz Sanatları)

Daha Fazla Pratik

İstiare (Eğretileme) ve Kinaye sanatlarını da içeren benzer dizelerle sanatların ince farklarını çalışabilirsiniz.
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 17Soru →

Bin atlı akınlarda çocuklar gibi şendik
Bin atlı o gün dev gibi bir orduyu yendik

Yahya Kemal Beyatlı'ya ait bu dizelerde yer alan "çocuklar gibi" ve "dev gibi" ifadelerinde görülen edebi sanat aşağıdakilerden hangisidir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Teşbih (Benzetme)

Cevap

Dizelerde 'gibi' benzetme edatı kullanılarak akıncılar çocuklara, ordu ise deve benzetildiği için doğru cevap Teşbih sanatıdır.
Dizelerde şair, akıncıları 'şen olma' yönünden çocuklara; orduyu ise 'heybetli/büyük olma' yönünden deve benzetmiştir. Benzetme unsurlarının (benzeyen, benzetilen, benzetme edatı) bir arada kullanıldığı bu sanata Teşbih (Benzetme) denir.

Adım Adım Çözüm

1
Dizelerdeki anahtar kelimeleri ve edatları belirle.
"Çocuklar gibi" ve "dev gibi" ifadelerinde kullanılan "gibi" edatı tespit edildi.
Benzetme sanatında (teşbih) 'gibi' edatı en yaygın kullanılan yardımcı unsurdur.
2
Benzetme unsurlarını (benzeyen, benzetilen) analiz et.
Benzeyen: Bin atlı / Benzetilen: Çocuklar. İki unsur da metinde açıkça mevcut.
Teşbih sanatının gerçekleşmesi için aralarında ilgi kurulan iki varlığın da söylenmiş olması gerekir.

Anahtar Kavram

Teşbih (Benzetme) Sanatı
Soru 18Soru →

Aşağıda verilen dizeleri, bu dizelerde öne çıkan edebi sanatlarla uygun şekilde eşleştiriniz.

Soldaki öğeye tıklayın, sonra eşleşen sağdaki öğeye tıklayın

Öğeler

Kükremiş sel gibiyim, bendimi çiğner, aşarım.
Besbelli her saat artar kederi / Belki de ölür bu akşam İstanbul.
Neden böyle düşman görünürsünüz / Yıllar yılı dost bildiğim aynalar?
Bir ah çeksem dağı taşı eritir / Gözüm yaşı değirmeni yürütür.

Eşleşmeler

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Dizelerdeki edebi sanatlar sırasıyla Teşbih (benzetme), Teşhis (kişileştirme), Tezat (karşıtlık) ve Mübalağa (abartma) şeklindedir.
Dizelerdeki dilsel ipuçları (gibi edatı, insani nitelikler, zıt kavramlar ve aşırı anlatımlar) temel edebi sanatların tanımlarıyla tam örtüşmektedir.

Adım Adım Çözüm

1
Birinci dizedeki anahtar kelimeyi tespit etme
'Gibi' edatı bulundu.
Benzetme (teşbih) sanatında benzetme edatı sıkça kullanılır.
2
İkinci dizedeki kavramsal aktarımı inceleme
İstanbul'un 'ölmesi' ve 'kederlenmesi' fark edildi.
İnsan dışı varlıklara insan özelliği verilmesi teşhis sanatıdır.
3
Üçüncü dizedeki anlam ilişkisini kurma
'Dost' ve 'düşman' kelimeleri arasındaki ilişki belirlendi.
Zıt kavramların bir arada kullanımı tezat sanatını oluşturur.
4
Dördüncü dizedeki ifadenin gerçeklik boyutunu değerlendirme
Gözyaşının fiziksel gücü ve ahın etkisi ölçüldü.
Gerçeğin çok üstünde bir anlatım mübalağa sanatına işaret eder.

Anahtar Kavram

Temel edebi sanatların (teşbih, teşhis, tezat, mübalağa) tespiti

Daha Fazla Pratik

İstiare ve Mecazımürsel gibi daha karmaşık sanatların yer aldığı benzer bir eşleştirme sorusu çözmek konuyu derinleştirebilir.
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 19Soru →

"Dünya bir han, konan göçer."

Bu dizede dünya kavramı; gelip geçicilik ve kısa süreli kalınan bir yer olması yönüyle bir "han"a benzetilmiştir.

Buna göre, bu dizede başvurulan edebi sanat aşağıdakilerden hangisidir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Teşbih

Cevap

Dizede dünya ile han arasında kurulan benzerlik ilişkisi nedeniyle doğru cevap Teşbih sanatıdır.
Teşbih (benzetme) sanatı, aralarında ilgi bulunan iki kavramdan nitelikçe zayıf olanın güçlü olana benzetilmesidir. Bu dizede dünya, geçicilik yönünden hana benzetilmiştir ve her iki temel unsur (dünya ve han) metinde yer aldığı için bu bir teşbih örneğidir.

Adım Adım Çözüm

1
Dizedeki temel kavramların belirlenmesi
"Dünya" ve "han" sözcükleri tespit edilmiştir.
Edebi sanatın hangi kavramlar üzerinde kurulduğunu anlamak için gereklidir.
2
Kavramlar arasındaki ilişkinin incelenmesi
Dünya (benzeyen) bir han (benzetilen) olarak nitelenmiştir.
Benzetme sanatının ögelerinin dizede yer alıp almadığını kontrol etmek için gereklidir.
3
Sanatın adlandırılması
Hem benzeyen hem benzetilen bulunduğu için bu sanat teşbih (benzetme) sanatıdır.
Ulaşılan bulguların edebi sanatlar terminolojisindeki karşılığını belirlemek için gereklidir.

Anahtar Kavram

Teşbih (Benzetme) Sanatı

Daha Fazla Pratik

Benzetmenin temel ögeleri olan 'benzeyen' ve 'benzetilen' unsurlarını farklı beyitler üzerinde bularak teşbih ile istiare arasındaki farkı pekiştirebilirsiniz.
Tahmini Süre:30s
Soru 20Soru →

Aşağıdaki dizelerde ağır basan söz sanatlarını, verilen kavramlarla doğru bir şekilde eşleştiriniz.

Soldaki öğeye tıklayın, sonra eşleşen sağdaki öğeye tıklayın

Öğeler

Bin atlı akınlarda çocuklar gibi şendik.
Ağlarım hatıra geldikçe gülüştüklerimiz.
Bir ah çeksem dağı taşı eritir.
Haliç'te bir vapur gülümsüyor.

Eşleşmeler

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Eşleştirme şu şekildedir: Akıncıların çocuklara benzetilmesi Teşbih, ağlamak ve gülüşmek arasındaki karşıtlık Tezat, ahın dağı eritmesi Mübalağa, vapurun gülümsemesi ise Teşhis sanatıdır.
Dizelerdeki benzetme (teşbih), zıtlık (tezat), abartma (mübalağa) ve kişileştirme (teşhis) unsurları Türk edebiyatındaki temel tanımlarıyla tam olarak örtüşmektedir.

Adım Adım Çözüm

1
Birinci dizedeki benzetme edatını kontrol etmek.
'Gibi' edatı akıncılarla çocuklar arasında benzetme kurar.
Teşbih sanatı temel öğeler veya edatlarla benzerlik kurma sanatıdır.
2
İkinci dizedeki anlamca karşıt kelimeleri bulmak.
'Ağlamak' ve 'gülüşmek' kelimeleri tespit edilir.
Tezat sanatı bir dizede birbirine zıt kavramların kullanılmasıdır.
3
Üçüncü dizedeki ifadenin gerçeklik sınırlarını değerlendirmek.
Ah çekmenin dağı eritmesi imkansız bir aşırılıktır.
Mübalağa sanatı bir durumu olduğundan çok daha büyük veya küçük göstermektir.
4
Dördüncü dizedeki özneyi ve yüklemi incelemek.
Vapurun gülümsediği görülür.
Teşhis sanatı insan dışı varlıklara insan özelliği verilmesidir.

Anahtar Kavram

Edebi sanatlarda anlam ve söz oyunları üzerinden imge oluşturma.

İpuçları

1
Dizelerdeki 'gibi' kelimesine ve birbiriyle çelişen kavramlara dikkat ediniz.

Daha Fazla Pratik

İstiare ve mecazımürsel gibi daha karmaşık sanatları içeren dizelerle çalışmaya devam edebilirsiniz.
Tahmini Süre:45s
Sayfa 1 / 5Sonraki