Examkin

Soru

Zorluk: Zorİlk Türk-İslam Devletleri

Büyük Selçuklu Devleti'nde hükümdarın erkek çocukları olan melikler, yönetim tecrübesi kazanmaları amacıyla eyaletlere vali olarak gönderilmişlerdir. Meliklerin yanına ise askeri, idari ve hukuki alanlarda eğitim almalarını ve denetlenmelerini sağlamak üzere 'atabey' adı verilen deneyimli devlet adamları tayin edilmiştir. Selçuklu merkezî otoritesinin zayıfladığı dönemlerde, bu atabeyler meliklerin tahta geçme iddialarını kendi çıkarları doğrultusunda desteklemiş ve hatta görev yaptıkları bölgelerde bağımsızlıklarını ilan ederek yeni siyasi hanedanlar kurmuşlardır.

Buna göre, Büyük Selçuklu Devleti'ndeki atabeylik uygulaması ve meliklerin eyaletlere gönderilmesiyle ilgili aşağıdakilerden hangisi SÖYLENEMEZ?

  1. A
    Meliklerin küçük yaşta taşraya tayin edilmesinin, geleneksel Türk devlet yönetimindeki yönetim tecrübesi edinme ve egemenliğin hanedana ait olması anlayışının bir yansıması olduğu
  2. B
    Merkezî yönetimin gücünü yitirmesinin, taşradaki idari ve askeri kadroların merkezden koparak bağımsız siyasi güçler haline gelmesine zemin hazırladığı
  3. Atabeylik kurumunun, meliklerin yetkilerini kontrol altında tutarak veraset sisteminden kaynaklanan taht mücadelelerinin yaşanmasını kesin olarak engellediğiCevap
  4. D
    Atabeylerin meliklerle birlikte taşrada görev yapmasının, devletin en güçlü olduğu dönemlerde merkezî denetimi ve idari verimliliği kolaylaştırdığı
  5. E
    Merkezden uzaklaşan atabeylerin bağımsızlıklarını ilan etmelerinin, Selçuklu ülkesinde siyasi parçalanmaya ve yeni hanedanların doğmasına neden olduğu

Cevap

Atabeylik kurumunun, meliklerin yetkilerini kontrol altında tutarak veraset sisteminden kaynaklanan taht mücadelelerinin yaşanmasını kesin olarak engellediği ifadesi söylenemez.
Atabeylik sistemi, meliklerin yönetim tecrübesi kazanmasını sağlayan bir kurum olsa da veraset sisteminden kaynaklanan taht mücadelelerini kesin olarak engellememiştir. Aksine, merkezî gücün zayıfladığı dönemlerde atabeyler kendi himayelerindeki melikleri tahta geçirmek için mücadelelere dahil olmuş, bu da taht kavgalarını daha karmaşık hale getirmiştir. Bu nedenle bu yargı söylenemez.

Adım Adım Çözüm

1
Metinde verilen atabeylik sistemi ve meliklerin eyaletlere gönderilmesiyle ilgili bilgileri analiz etme.
Meliklerin tecr��be kazanması için eyaletlere gönderildiği, atabeylerin ise onları eğittiği ancak devlet zayıflayınca bağımsızlık ilan ettikleri tespit edilir.
Sorunun kökünde yer alan olgusal bilgileri ve neden-sonuç ilişkilerini doğru belirlemek için bu adım gereklidir.
2
Atabeylik sisteminin veraset sistemi ve taht mücadeleleri üzerindeki etkisini değerlendirme.
Atabeylerin taht kavgalarını engellemediği, aksine merkezî otorite zayıfladığında meliklerin taht iddialarını kendi çıkarları doğrultusunda destekleyerek mücadeleleri artırdığı görülür.
Atabeylik kurumunun taht mücadelelerini 'kesin olarak engellediği' yönündeki yargının tarihsel gerçeklerle çeliştiğini ortaya koymak için bu değerlendirme yapılır.
3
Seçenekleri analiz ederek hangisinin metinle ve tarihsel gerçeklerle çeliştiğini (söylenemez olduğunu) saptama.
Atabeyliğin taht kavgalarını kesin olarak engellediğini savunan seçeneğin yanlış olduğu, diğer seçeneklerin ise söylenebilir olduğu belirlenir.
Soruda istenen 'söylenemez' olan tek yanlış yargıyı bulup doğru cevaba ulaşmak için seçeneklerin elenmesi gerekir.

Anahtar Kavram

Büyük Selçuklu Devleti'nde idari yapı, atabeylik sistemi ve merkezî otorite ilişkisi
Bu soruyu puanla

Konular

İlk Türk-İslam Devletleri

Bu konudan daha fazla soru