Orhun Yazıtları'nda geçen aşağıdaki ifadeleri, II. Kök Türk Devleti'nin siyasi, sosyal ve idari yapısına ait kavramsal açıklamalarla doğru bir şekilde eşleştiriniz.
- "Aç halkı doyurdum, çıplak halkı giydirdim. Az halkı çok kıldım. Değerli kıldım. Tanrı lütfettiği için kağanlık tahtına oturdum."Kut anlayışı ile temellendirilen egemenliğin, halkın refahını sağlama amacı taşıyan sosyal devlet anlayışıyla birleştirilmesi.
- "Babam kağan on yedi er ile yola çıktı. Haberi işiten ormandakiler, ovadakiler indiler, toplandılar, yetmiş er oldular... Tanrı güç verdiği için babam kağanın ordusu kurt gibiymiş, düşmanı koyun gibiymiş."İlteriş (derleyen, toplayan) unvanıyla anılan Kutluk Kağan'ın liderliğinde yürütülen bağımsızlık savaşı ve teşkilatlanma süreci.
- "Doğuda gün doğusuna, güneyde gün ortasına, batıda gün batısına, kuzeyde gece ortasına kadar... bütün bu milletleri düzene soktum, teşkilatlandırdım."Cihanşümul (dünya hâkimiyeti) ülküsü doğrultusunda sınırların genişletilmesi ve boyların tek çatı altında birleştirilmesi.
- "Sol taraftaki şadlar, tarkanlar, buyruklar; sağ taraftaki beyler, otuz Tatar... Dokuz Oğuz beyleri, millet! Bu sözümü iyice işit, adamakıllı dinle!"Kök Türk devlet yönetiminde federatif bir yapı sergileyen ikili teşkilatın ve idari-askerî hiyerarşinin mevcudiyeti.
Cevap
Eşleşmeler sırasıyla şu şekildedir: Aç halkı doyurdum ifadesi sosyal devlet ve kut anlayışının birleşimiyle; Babam kağan on yedi er ile ifadesi bağımsızlık mücadelesi ve teşkilatlanmayla; Doğuda gün doğusuna ifadesi cihanşümul hâkimiyet ülküsüyle; Sol ve sağ taraftaki şadlar ifadesi ise ikili teşkilat yapısıyla eşleşmektedir.
Orhun Yazıtları'ndaki ifadelerin doğru kavramlarla eşleştirilmesi, Kök Türk devletinin egemenlik meşruiyeti (kut), toplumsal sorumlulukları (sosyal devlet), askeri/siyasi yayılmacılığı (cihanşümul devlet ülküsü) ve yönetim organizasyonunu (ikili teşkilat) doğru kavramayı gerektirir.
Adım Adım Çözüm
Anahtar Kavram
Orhun Yazıtları'ndaki ifadelerin Kök Türk devlet yönetimi, sosyal yapı ve egemenlik anlayışına ait kavramlarla çözümlenmesi.