Examkin

Soru

Zorluk: Çok zorİslam Düşüncesinde Ameli ve Fıkhi Yorumlar

İslam medeniyetinde dinî düşüncenin gelişim sürecinde ortaya çıkan yorumlar; inançla ilgili konuları ele alan itikadi-siyasi ekoller ile günlük hayatın pratik uygulamalarına dair hükümler üreten ameli-fıkhi ekoller şeklinde sınıflandırılmıştır. Ancak bu ekoller tarihsel süreçte tamamen birbirinden bağımsız kalmamış; fıkhi mezhepler ile itikadi mezhepler arasında coğrafi, felsefi ve kurumsal düzeyde çeşitli etkileşimler ve paralellikler meydana gelmiştir. Bir din kültürü öğretmeni, öğrencilerinden bu ekollerin kurucularını, metodolojik ayırt edici özelliklerini ve tarihsel olarak yak��n ilişkide bulundukları itikadi ekolleri gösteren bir çalışma tablosu hazırlamalarını istemiştir. Bir öğrencinin hazırladığı tablo şu şekildedir:

MezhepKurucu / ÖncüÖne Çıkan Metodolojik Özellikİtikadi / Kelami Ekol İlişkisi
I. HanefilikEbu HanifeHüküm elde etmede rey, kıyas ve istihsana geniş yer vermeMaturidilik
II. Şafiilikİmam ŞafiiKıyası sınırlandırma ve istihsan yöntemini kesin olarak reddetmeEş'arilik
III. Malikilikİmam MalikMedine halkının ortak uygulamasını (amel-i ehl-i Medine) delil saymaEş'arilik
IV. HanbelilikAhmed b. HanbelNasslara sıkı bağlılık gösterip rey ve kıyasa son derece az başvurmaMu'tezile
V. Caferilikİmam Cafer-i SadıkSünnetin naklinde öncelikle Ehl-i Beyt kanalıyla gelen rivayetleri esas almaŞia (İmamiye)

Buna göre öğrencinin hazırladığı tablodaki eşleştirmelerden hangisi, mezheplerin metodolojik yaklaşımları ve tarihsel-kelami ilişkileri göz önünde bulundurulduğunda hatalıdır?

  1. A
    I
  2. B
    II
  3. C
    III
  4. IVCevap
  5. E
    V

Cevap

Hanbelilik mezhebinin itikadi/kelami ekol ilişkisi olarak Mu'tezile'nin gösterilmesi hatalıdır.
Tablonun IV numaralı satırında yer alan Hanbelilik mezhebi, kurucusu Ahmed b. Hanbel'in hadis odaklı ve nassların lafzi yorumuna dayalı yaklaşımını esas alır. Tarihsel olarak rasyonalist kelam ekollerine, özellikle de Kur'an'ın yaratılmışlığı (halku'l-Kur'an) meselesinde Ahmed b. Hanbel'e büyük baskılar uygulayan Mu'tezile mezhebine tamamen karşıdır. Hanbeliler itikadi konularda kelam yöntemini reddederek Eseri (Selefi) inanç çizgisini benimsemişlerdir. Dolayısıyla Hanbelilik ile Mu'tezile arasında kurulan ilişki hatalıdır.

Adım Adım Çözüm

1
Tabloda verilen her bir fıkhi ekolün (Hanefilik, Şafiilik, Malikilik, Hanbelilik, Caferilik) kurucu imamlarını ve öne çıkan metodolojik özelliklerini (rey, istihsanı reddetme, amel-i ehl-i Medine, nasslara bağlılık, Ehl-i Beyt rivayetleri) analiz etmek.
Bütün fıkhi ekollerin kurucuları ve kendilerine özgü fıkıh usulü yöntemleri tabloda doğru bir şekilde verilmiştir.
Soruda metodolojik bir hata olup olmadığını belirlemek ve analiz adımlarını daraltmak.
2
Ameli-fıkhi mezheplerin tarihsel süreçte benimsedikleri veya mensuplarının çoğunlukla yöneldiği itikadi/kelami ekol ilişkilerini incelemek.
Hanefiliğin Maturidilikle, Şafiilik ve Malikiliğin Eş'arilikle, Caferiliğin ise İmamiye (Şia) ile eşleştirilmesinin doğru olduğu tespit edilir. Hanbeliliğin ise Mu'tezile ile eşleştirilmesinin hatalı olduğu görülür.
Mezhepler arası teolojik ve tarihsel etkileşimleri kontrol etmek.
3
Hanbelilik mezhebinin kurucusu Ahmed b. Hanbel'in kelami ekollere karşı tutumunu ve özellikle Mu'tezile ile yaşadığı tarihsel süreci değerlendirmek.
Ahmed b. Hanbel, aklı temel alan kelam yöntemini reddederek nassların lafzi anlamına bağlı kalmıştır (Eseri/Selefi tavır). Dönemin Abbasi halifeleri tarafından benimsenen ve rasyonalist bir itikadi mezhep olan Mu'tezile'nin görüşlerini (örneğin Kur'an'ın yaratılmış olduğu fikrini) kabul etmediği için ağır işkencelere ve baskılara maruz kalmıştır (Mihne süreci). Dolayısıyla Hanbelilik mezhebi ile Mu'tezile arasında olumlu bir bağ kurulamaz; aksine birbirine tamamen zıt iki ekoldür.
Hatalı olan seçeneği gerekçelendirerek kesinleştirmek.

Anahtar Kavram

İslam Düşüncesinde Fıkhi ve İtikadi Mezhepler Arasındaki Metodolojik ve Teolojik İlişkiler
Tahmini Süre:2m 30s
Bu soruyu puanla

Konular

İslam Düşüncesinde Ameli ve Fıkhi Yorumlar

Bu konudan daha fazla soru