Examkin

Soru

Zorluk: ZorJeopolitik Kavramı ve Türkiye'nin Jeopolitik Konumunun Unsurları

Jeopolitik konum analizlerinde fiziki coğrafya özellikleri (statik unsurlar), ülkelerin dış politikalarında uzun vadeli ve kolay kolay değişmeyen yönleri belirler. Beşerî, ekonomik ve siyasi özellikler (dinamik unsurlar) ise bu coğrafi potansiyelin zaman içindeki koşullara ve politikalara göre nasıl yönetildiğini gösterir. Türkiye’nin jeopolitik gücünün artmasında bu iki unsur grubunun birbiriyle uyumlu etkileşimi büyük öneme sahiptir.

Buna göre, aşağıdakilerden hangisi statik bir unsurun dinamik bir siyasi/hukuki unsurla desteklenerek Türkiye’nin jeopolitik gücünü ve egemenliğini pekiştirmesine doğrudan örnek gösterilebilir?

  1. Asya ile Avrupa kıtaları arasında doğal bir su yolu konumunda olan İstanbul ve Çanakkale boğazlarının egemenliğinin, Montrö Boğazlar Sözleşmesi ile uluslararası alanda tescil edilmesiCevap
  2. B
    Genç ve dinamik nüfus yapısına sahip olan ülkede, sanayi sektörünün nitelikli iş gücü ihtiyacını karşılamak amacıyla mesleki eğitim programlarının yaygınlaştırılması
  3. C
    Üç tarafı denizlerle çevrili bir yarımada konumundaki ülkede, kıyı turizminin ve liman faaliyetlerinin geliştirilerek dış ticaret açığının kapatılmaya çalışılması
  4. D
    Alp-Himalaya kıvrım kuşağında yer almanın bir sonucu olan zengin jeotermal kaynakların bulunması nedeniyle yeni jeotermal enerji santrallerinin inşa edilmesi
  5. E
    Karasal iklim özelliklerine bağlı olarak tarımda yaşanan sulama sorununun çözülmesi amacıyla Güneydoğu Anadolu Projesi (GAP) kapsamında barajların inşa edilmesi

Cevap

Asya ile Avrupa kıtaları arasında doğal bir su yolu konumunda olan İstanbul ve Çanakkale boğazlarının egemenliğinin, Montrö Boğazlar Sözleşmesi ile uluslararası alanda tescil edilmesi
Doğal birer su yolu olan İstanbul ve Çanakkale boğazları fiziki coğrafya özellikleri olarak jeopolitiğin statik (değişmeyen) unsurlarıdır. Bu boğazların statüsünü belirleyen ve Türkiye'ye tam egemenlik hakkı veren Montrö Boğazlar Sözleşmesi ise siyasi ve hukuki bir karar olarak dinamik (değişen) bir unsurdur. Statik bir konum potansiyelinin uluslararası bir sözleşmeyle tescil edilmesi, Türkiye'nin jeopolitik gücünü ve egemenliğini doğrudan pekiştiren bir etkileşim örneğidir.

Adım Adım Çözüm

1
Jeopolitiğin statik ve dinamik unsurlarını tanımlayın.
Statik unsurlar fiziki coğrafya (coğrafi konum, yer şekilleri, iklim, su yolları vb.) gibi kolay kolay değişmeyen özelliklerdir. Dinamik unsurlar ise beşerî, ekonomik, siyasi ve hukuki gibi zamanla değişebilen özelliklerdir.
Soruda istenen statik-dinamik etkileşimini doğru analiz edebilmek için temel kavramların sınırlarını çizmek gerekir.
2
Seçeneklerdeki fiziki konum unsurlarının (statik) siyasi/hukuki kararlarla (dinamik) ilişkisini ve bunun dış politika/egemenlik üzerindeki etkisini inceleyin.
İstanbul ve Çanakkale boğazları fiziki konum itibarıyla statik birer su yoludur. Bu su yolları üzerinde tam egemenlik sağlayan Montrö Boğazlar Sözleşmesi ise siyasi ve hukuki bir karardır (dinamik unsur). Bu sözleşme Türkiye'nin bölgedeki jeopolitik gücünü ve egemenliğini doğrudan ve resmi olarak pekiştirmiştir.
Statik bir coğrafi potansiyelin (boğazlar), dinamik bir hukuki/siyasi enstrümanla (uluslararası sözleşme) nasıl jeopolitik avantaja dönüştürüldüğünü belirlemek gerekir.
3
Diğer seçeneklerdeki ekonomik ve beşerî faaliyetleri eleyin.
Turizm, tarım veya enerji santralleri inşası gibi faaliyetler ekonomik kalkınma ile ilgili olup doğrudan jeopolitik güç ve uluslararası egemenlik kavramıyla (dış politika dengeleriyle) ilişkili değildir.
Yanlış seçeneklerin neden jeopolitik egemenlik kapsamında olmadığını belirleyerek doğru cevabı netleştirmek gerekir.

Anahtar Kavram

Jeopolitiğin statik (değişmeyen) ve dinamik (değişen) unsurlarının Türkiye'nin jeopolitik konumu üzerindeki etkileşimi
Bu soruyu puanla

Konular

Jeopolitik Kavramı ve Türkiye'nin Jeopolitik Konumunun Unsurları