Soru

Zorluk: OrtaJeolojik ve Jeomorfolojik Kökenli Ekstrem Doğa Olayları

Depremler, volkanik faaliyetler veya heyelanlar gibi jeolojik ve jeomorfolojik kökenli ekstrem doğa olayları okyanuslarda dev dalgalara (tsunami) yol açabilir. Aşağıda bir tsunaminin oluşumundan kıyıya ulaşıp afete dönüşmesine kadar geçen süreçte yaşanan aşamalar karı��ık olarak verilmiştir.

Buna göre, bu aşamaların kronolojik olarak ilk gerçekleşenden son gerçekleşene doğru sıralaması nasıl olmalıdır?

  1. 1Okyanus ya da deniz tabanındaki fay hattında meydana gelen kırılmanın su kütlesini dikey yönlü harekete geçirmesi
  2. 2Açık denizde, hızı saatte yüzlerce kilometreyi bulan ancak dalga yüksekliği oldukça az olan dalgaların oluşması
  3. 3Sığ kıyı alanlarına yaklaşan dalgaların taban sürtünmesiyle yavaşlaması, boyunun kısalması ve yüksekliğinin aşırı artması
  4. 4Dalgaların kıyıya ulaşmasından hemen önce, dalga çukurunun etkisiyle kıyı çizgisindeki suyun aniden geri çekilmesi
  5. 5Dev boyutlara ulaşan dalgaların kıyı çizgisini aşarak karanın iç kesimlerine doğru ilerlemesi ve büyük bir yıkıma neden olması

Cevap

Sıralama sırasıyla; fay hattındaki kırılma ile suyun dikey hareketi, açık denizde hızlı ve düşük yüksekliğe sahip dalgaların yayılması, kıyıya yaklaşırken sürtünme nedeniyle yavaşlayan dalgaların yükselmesi, kıyıya çarpmadan önce deniz suyunun geri çekilmesi ve en son olarak dev dalgaların karayı istila etmesi şeklinde olmalıdır.
Doğru sıralamada tsunami; tektonik tetiklenme (fay kırılması), açık denizdeki yayılım, sığ denizde yavaşlayıp yükselme, kıyıda suyun çekilmesi ve nihayetinde kıyı istilası aşamalarını izler.

Adım Adım Çözüm

1
Oluşum tetikleyicisini belirleme
Tsunaminin başlangıcı deprem veya taban kırılmasıdır (ilk adım).
Enerjinin suya aktarılması için ilk hareket deniz tabanında olmalıdır.
2
Açık deniz yayılımını analiz etme
Dalgaların açık denizde düşük genlikle çok hızlı yayılması gerçekleşir (ikinci adım).
Derin denizlerde dalga boyu geniş, yüksekliği azdır.
3
Kıyıya yaklaşma etkisini inceleme
Derinliğin azalmasıyla hızın düşmesi ve dalga yüksekliğinin artması gerçekleşir (üçüncü adım).
Sığlaşan deniz tabanı dalgaya sürtünme uygulayarak enerjiyi dikey olarak yığar.
4
Kıyıdaki geçici çekilmeyi saptama
Deniz suyunun kıyıdan aniden geri çekilmesi gözlenir (dördüncü adım).
Dalganın önündeki alçak basınç/dalga çukuru suyun kıyıdan çekilmesine sebep olur.
5
Son darbeyi belirleme
Kıyı şeridinin aşılması ve karanın istila edilmesi gerçekleşir (beşinci adım).
Biriken devasa su kütlesinin karaya çarpması son aşamadır.

Anahtar Kavram

Tsunami oluşumu ve yayılma aşamaları
Tahmini Süre:2m 0s
Bu soruyu puanla