Examkin

Soru

Zorluk: Çok zorEdebi Sanatlar (Söz Sanatları)

Aşağıda Türk edebiyatının farklı dönemlerinden seçilmiş bazı beyitler ve bu beyitlerde yer alan edebî sanatlar verilmiştir. Sol sütunda bulunan beyitleri, içlerinde öne çıkan en belirgin edebî sanatla (sağ sütun) eşleştiriniz.

  • Göz gördü gönül sevdi seni ey yüzü mâhım
    Kurbanın olam var mı benim bunda günahım    Tecahül-i Arif
  • Yüce dağların başında salkım salkım olan bulut
    Saçın çözüp benim için yaşın yaşın ağlar mısın    Teşhis
  • Güller kızarır şerm ile ol gonca gülünce
    Sümbül bükülür reşk ile ol zülfü görünce    Hüsn-i Talil
  • Minnet hudâya devlet-i dünyâ fenâ bulur
    Bâkî kalır sahîfe-i âlemde adımız    Tevriye

Cevap

Göz gördü gönül sevdi... beyiti Tecahül-i Arif sanatı ile, Yüce dağların başında... beyiti Teşhis sanatı ile, Güller kızarır şerm ile... beyiti Hüsn-i Talil sanatı ile ve Minnet hudâya devlet-i dünyâ... beyiti ise Tevriye sanatı ile eşleşmektedir.
Sol sütundaki beyitler anlam ve imge dünyaları bakımından incelendiğinde; birinci beyitte şairin suçu gözüne ve gönlüne atıp 'benim bunda günahım var mı?' sorusuyla aşık olma sürecini bilmezden gelmesi tecahül-i arif sanatı ile; ikinci beyitte doğa unsuru olan bulutun saçını çözüp ağlaması teşhis sanatı ile; üçüncü beyitte doğadaki tabii olayların sevgilinin güzellik unsurları karşısındaki tepkilere bağlanması hüsn-i talil sanatı ile; son beyitte ise 'Bâkî' ifadesinin şair adı ve ölümsüzlük anlamlarının her ikisini birden düşündürecek biçimde kullanılması tevriye sanatı ile tam olarak uyuşmaktadır.

Adım Adım Çözüm

1
Birinci beyitteki ifadeleri inceleyiniz.
Şairin 'Göz gördü gönül sevdi... var mı benim bunda günahım' diyerek kendi iradesi dışındaymış gibi aşkını inkara yeltenmesi, bildiği bir gerçeği soru yoluyla bilmezden geldiğini gösterir. Bu durum tecahül-i arif sanatı ile örtüşmektedir.
Tecahül-i arif, bilinen bir hususu nükte yapmak ya da anlatımı pekiştirmek amacıyla bilmiyormuş gibi aktarma sanatıdır.
2
İkinci beyitteki kelime kadrosunu ve anlamı değerlendiriniz.
Bulutun 'saçını çözüp ağlaması' insani bir davranıştır. İnsan dışı bir varlığa insani özellik atfedilmiştir. Bu durum teşhis sanatı ile eşleşir.
Teşhis (kişileştirme), cansız varlıklara veya hayvanlara insani karakter ve duygular kazandırılmasıdır.
3
Üçüncü beyitteki olay-neden ilişkisini analiz ediniz.
Güllerin açıp kızarması ve sümbülün bükülmesi biyolojik/fiziksel olaylardır. Şair bunları sevgilinin gülmesinden utanma ve saçını kıskanma gibi estetik nedenlere dayandırır. Bu durum hüsn-i talil ile eşleşir.
Hüsn-i talil, gerçek bir doğa olayını ya da durumu, kendi gerçek nedeni yerine sanatsal ve güzel başka bir nedene bağlamaktır.
4
Dördüncü beyitte geçen çift anlamlı anahtar kelimeyi tespit ediniz.
Bâkî kelimesi hem şairin adını simgeler hem de dünya hayatının gelip geçici olması karşısında adının ebedî kalacağını anlatır. Şair uzak anlamı olan 'ebedî' anlamını kastederek tevriye sanatı yapmıştır.
Tevriye, birden çok gerçek anlamı bulunan bir sözcüğün, beyit içinde uzak anlamını kastedecek biçimde kullanılmasıdır.

Anahtar Kavram

Divan Edebiyatında ve Halk Edebiyatında Edebi Sanatların Bağlamı ve Tespiti
Bu soruyu puanla

Konular

Edebi Sanatlar (Söz Sanatları)

Bu konudan daha fazla soru