Examkin

Soru

Zorluk: Çok zorEdebi Sanatlar (Söz Sanatları)

Bâkî’ye ait aşağıdaki beyit verilmiştir:

<i>Feryâd-ı andelîb-i hazîn bî-sebeb değil
Bir gonca-fem şemîmine kılmaktadır fegān</i>

Bu beyitte yer alan söz sanatlarıyla ilgili aşağıdaki değerlendirmelerden hangisi yanlıştır?

  1. A
    “Andelîb”, “gonca” ve “şemîm” sözcükleri, klasik edebiyatın gül ve bülbül dünyasına ait ögeler olarak tenasüp oluşturmaktadır.
  2. B
    “Gonca-fem” (gonca ağızlı) ifadesinde sadece benzeyen (ağız) ve benzetilen (gonca) unsurları bir arada kullanıldığı için teşbih-i beliğ (yalın benzetme) yapılmıştır.
  3. “Andelîb-i hazîn” (hüzünlü bülbül) ifadesiyle aşık kastedilmiş; benzeyen (aşık) verilip benzetilen (bülbül) gizlendiği için kapalı istiareye başvurulmuştur.Cevap
  4. D
    Bülbülün feryat etmesi şeklindeki doğal durumun, sevgilinin kokusuna duyulan özleme bağlanmasıyla hüsnütalil sanatı gerçekleştirilmiştir.
  5. E
    Beyitteki “feryâd” ve “fegān” sözcükleri yakın anlamlılık ilişkisi içinde kullanılarak şairin içsel durumunu pekiştiren bir ahenk unsuru oluşturmuştur.

Cevap

“Andelîb-i hazîn” (hüzünlü bülbül) ifadesinde kapalı istiare yapıldığını iddia eden değerlendirme yanlıştır. Doğrusu açık istiare olmalıdır.
Doğru cevap, hüzünlü bülbül ifadesinde kapalı istiare yapıldığını iddia eden seçenektir. Bu ifadede şair kendisini (aşığı) kastetmektedir. Dolayısıyla benzeyen konumundaki aşık söylenmemiş, sadece kendisine benzetilen konumundaki bülbül söylenmiştir. Sadece kendisine benzetilenin söylendiği bu tür sanatlar açık istiaredir. Seçenekte ise hem sanatın türü yanlış belirtilmiş hem de benzeyenin verilip benzetilenin gizlendiği iddia edilerek kuramsal bir hata yapılmıştır.

Adım Adım Çözüm

1
Beyitte geçen anahtar kelimelerin anlamlarını çözümlemek ve edebi sanatlar için zemin hazırlamak.
“Andelîb” bülbül, “gonca-fem” gonca ağızlı, “şemîm” koku, “feryâd” ve “fegān” ise acıyla ağlamak demektir.
Söz sanatlarının doğru tespit edilebilmesi için kelimelerin gerçek ve mecazi anlamlarının belirlenmesi gerekir.
2
“Andelîb-i hazîn” (hüzünlü bülbül) ifadesinde kullanılan istiare türünü analiz etmek.
Şair burada ağlayan bülbül derken aslında kendisini (aşığı) kastetmektedir. Bu ilişkide benzeyen “aşık”, kendisine benzetilen ise “bülbül”dür. Beyitte sadece kendisine benzetilen (bülbül) yer alıp benzeyen (aşık) gizlendiği için burada “açık istiare” yapılmıştır. Değerlendirmede ise bunun kapalı istiare olduğu iddia edilmiştir.
İstiare türünü belirlerken benzeyen ve benzetilen unsurlarından hangisinin metinde açıkça yer aldığını tespit etmek kritiktir.
3
“Gonca-fem” (gonca ağızlı) kelimesindeki benzetme yapısını incelemek.
Sevgilinin ağzı (benzeyen) ile gonca (benzetilen) arasında bir benzetme kurulmuştur. Benzetme edatı ve yönü kullanılmadığı için bu yapı bir “teşbih-i beliğ” (yalın benzetme) örneğidir.
Benzetmenin sadece temel unsurlarıyla (benzeyen ve benzetilen) yapıldığı durumları teşbih-i beliğ olarak adlandırmak akademik standarttır.
4
Beyitteki hüsnütalil ve tenasüp sanatlarını doğrulayarak diğer seçenekleri elemek.
Bülbülün ötmesi doğal bir biyolojik olaydır ancak şair bunu sevgilinin kokusuna (şemîmine) bağlamıştır, bu da hüsnütalildir. Ayrıca andelîb, gonca ve şemîm kelimeleri gül ve bülbül mazmunu çerçevesinde tenasüp oluşturur. Feryât ve fegān da yakın anlamlı kelimeler olarak anlamı destekler. Bu değerlendirmeler doğru olduğundan elenir.
Tüm seçeneklerin doğruluğunu veya yanlışlığını kontrol etmek, analizin sağlamlığını ve kesinliğini garantiler.

Anahtar Kavram

İstiare ve teşbih sanatlarının temel unsurları üzerinden ayırt edilmesi
Bu soruyu puanla

Konular

Edebi Sanatlar (Söz Sanatları)

Bu konudan daha fazla soru