Examkin

Soru

Zorluk: Zor13. ve 14. Yüzyıl Divan Edebiyatı Şairleri

Aşağıda 14. yüzyıl Divan edebiyatına ait bir dörtlük verilmiştir:

*Benüm aşkum erlikten eksilmesün*
*Dileyenler benden yüz döndürmesün*
*Cihan halkı yığılsa karşuma duramaz*
*Yüregüm hileyle bükülmesün*

Dil, üslup ve biçim özellikleri dikkate alındığında bu dörtlükle ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

  1. A
    Kafiye örgüsü 'aaba' şeklinde olan bu dörtlük, Türklerin Divan şiirine kazandırdığı tek dörtlükten oluşan tuyuğ nazım şekliyle yazılmıştır.
  2. B
    Metindeki 'benüm', 'karşuma' ve 'yüregüm' gibi kelimelerde görülen ses ve ek özellikleri, Eski Anadolu Türkçesinin dilsel yapısını örneklemektedir.
  3. C
    Şiirde dile getirilen yiğitçe eda ve meydan okuma, hem şair hem de hükümdar olan Kadı Burhaneddin'in edebi şahsiyetiyle birebir örtüşmektedir.
  4. Nazım şekli yönüyle Fars edebiyatı kökenli olan ve aruzun yirmi dört özel kalıbıyla yazılan rubai türünün Anadolu sahasındaki ilk örneğidir.Cevap
  5. E
    Dörtlüğün aruzun 'Fâilâtün / Fâilâtün / Fâilün' kalıbıyla yazılmış olması, 14. yüzyıl Anadolu sahası Türkçe şiirlerinin genel aruz yapısına uygundur.

Cevap

Şiirin rubai olduğunu ve Fars edebiyatı kökenli olduğunu iddia eden seçenek yanlıştır. Bu dörtlük, Türklerin Divan edebiyatına kazandırdığı 'tuyuğ' nazım şeklinin özelliklerini taşımaktadır.
Verilen dörtlük, tek dörtlükten oluşması, kafiye şemasının 'aaba' olması ve aruzun 'Fâilâtün / Fâilâtün / Fâilün' kalıbıyla yazılması nedeniyle Türklerin Divan edebiyatına kazandırdığı bir tuyuğdur. Dolayısıyla bu şiirin Fars edebiyatı kökenli rubai nazım şekliyle yazıldığını iddia eden yargı yanlıştır ve söylenemez.

Adım Adım Çözüm

1
Dörtlüğün biçimsel özelliklerini inceleyin.
Şiirin tek dörtlükten oluştuğu ve kafiye düzeninin 'aaba' (eksilmesün - a, döndürmesün - a, duramaz - b, bükülmesün - a) şeklinde olduğu görülür. Bu durum tuyuğ ya da rubai nazım şeklini akla getirir.
Nazım şeklini belirlemek için kafiye örgüsü ve dörtlük sayısı ilk adımdır.
2
Vezin ve köken analizi yapın.
Şiir aruzun 'Fâilâtün / Fâilâtün / Fâilün' kalıbıyla yazılmıştır. Bu kalıp, tuyuğ nazım şeklinin tek ve belirleyici kalıbıdır. Rubailer ise Fars edebiyatı kökenlidir ve kendilerine has 24 farklı kalıpla yazılır.
Tuyuğ ile rubai arasındaki farkı belirlemek için aruz kalıbı ve köken bilgisi kontrol edilmelidir.
3
Dil ve üslup özelliklerini değerlendirin.
'Benüm', 'karşuma', 'yüregüm' gibi kelimeler 14. yüzyıl Eski Anadolu Türkçesinin özelliklerini taşır. Yiğitçe, meydan okuyan eda ('erlikten eksilmesün', 'cihan halkı karşuma duramaz') ise hükümdar-şair Kadı Burhaneddin'in üslup özellikleriyle uyuşmaktadır.
Şiirin yazıldığı dönemi ve şairi doğrulamak için dil ve içerik özellikleri çözümlenmelidir.

Anahtar Kavram

13. ve 14. Yüzyıl Divan Edebiyatı Şairleri ve Nazım Şekilleri (Tuyuğ)
Bu soruyu puanla

Konular

13. ve 14. Yüzyıl Divan Edebiyatı Şairleri

Bu konudan daha fazla soru