Soru

Zorluk: OrtaAtatürk Dönemi Türk Dış Politikası

Atatürk Dönemi Türk dış politikasında uluslararası alanda yaşanan diplomatik gelişmeler ile bu gelişmelerin temel niteliklerini/sonuçlarını doğru şekilde eşleştiriniz.

  • Bozkurt-Lotus DavasıTürk ve Fransız gemilerinin çarpışması sonrasında gelişen ve Türkiye'nin adli egemenlik haklarını uluslararası yargıda başarıyla tescillediği dava.
  • Nüfus Mübadelesi (Etabli Sorunu)Karşılıklı antlaşmalar çerçevesinde İstanbul'daki Rumlar ile Batı Trakya'daki Türkler hariç tutularak yapılan zorunlu göç uygulaması.
  • Milletler Cemiyeti'ne KatılımTürkiye'nin uluslararası barışa katkı sağlama gayretleri ve İspanya ile Yunanistan'ın daveti üzerine 1932 yılında gerçekleşen ��yelik süreci.
  • Montrö Boğazlar SözleşmesiLozan Konferansı'nda karara bağlanan Boğazlar Komisyonu'nun kaldırılarak egemenliğin tamamen Türk tarafına geçmesini sağlayan diplomatik zafer.

Cevap

Bozkurt-Lotus Davası, adli egemenliğin Lahey'de savunulmasıyla; Nüfus Mübadelesi, İstanbul Rumları ve Batı Trakya Türkleri dışındaki zorunlu göçle; Milletler Cemiyeti'ne Katılım, 1932'de davet üzerine üyeliğe kabul edilmeyle; Montrö Boğazlar Sözleşmesi ise Boğazlar Komisyonu'nun kaldırılarak egemenliğin tam olarak sağlanmasıyla eşleşmektedir.
Yapılan eşleştirmede her diplomatik olay veya antlaşma, Türk dış politikasındaki tarihsel ve hukuki karşılığıyla tam olarak örtüşmektedir. Adli bağımsızlık savunması Bozkurt-Lotus davasıyla, etabli sorunu nüfus mübadelesiyle, davet yoluyla üyelik Milletler Cemiyeti ile ve komisyonun kaldırılarak tam egemenlik kurulması ise Montrö antlaşmasıyla eşleşmektedir.

Adım Adım Çözüm

1
Bozkurt-Lotus Davası'nin niteliği değerlendirilir.
Bu davanın, Kabotaj Kanunu sonrasında Fransız gemisiyle yaşanan çarpışma üzerine açıldığı ve Türkiye'nin uluslararası mahkemede adli egemenlik haklarını tescil ettirdiği tespit edilerek ilgili açıklamayla eşleştirilir.
Olayın deniz kazası kökenli bir hukuk davası ve egemenlik savunması olması eşleştirmeyi doğrular.
2
Nüfus Mübadelesi (Etabli Sorunu) incelenir.
Lozan Antlaşması doğrultusunda Türkiye ile Yunanistan arasındaki Rum ve Türk nüfusunun zorunlu göçünü kapsadığı, ancak İstanbul Rumları ile Batı Trakya Türklerinin yerleşik (etabli) sayılarak muaf tutulduğu bilgisiyle eşleştirilir.
Mübadelenin kapsamı ve istisnaları doğrudan bu tanımı işaret eder.
3
Milletler Cemiyeti'ne Katılım süreci analiz edilir.
Türkiye'nin barışçıl politikasının bir gereği olarak, davet üzerine 1932 yılında bu örgüte katıldığı bilgisi belirlenir.
Üyeliğin davet usulüyle gerçekleşmesi ve 1932 yılı bu olayı doğrular.
4
Montrö Boğazlar Sözleşmesi'nin getirdiği değişiklikler incelenir.
Lozan'daki Boğazlar Komisyonu'nun kaldırıldığı ve tam Türk egemenliğinin kurulduğu bilgisi doğrulanır.
Egemenlik kısıtlamalarının kalkması bu sözleşmenin en önemli sonucudur.

Anahtar Kavram

Atatürk Dönemi Türk dış politikasındaki temel antlaşmalar, davalar, uluslararası kuruluşlar ve nüfus değişimleri.
Bu soruyu puanla