Examkin

Soru

Zorluk: Çok zorEdebi Sanatlar (Söz Sanatları)

Ârızın yâdıyla nemnâk olsa müjgânım n'ola<br>Karalar giymiş durur yâsında ol şâhın bulut

Bu beyitteki edebî sanatlar ve kullanılan sözcüklerle ilgili aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?

  1. A
    "ol şâh" ifadesinde, kendisine benzetilen öge (şâh) söylenip benzeyen öge (sevgili) söylenmeyerek açık istiare sanatı yapılmıştır.
  2. B
    Bulutun insan gibi yas tutup kara giyinmesi sağlanarak teşhis (kişileştirme) yapılmıştır; teşhisin olduğu her yerde aynı zamanda kapalı istiare de mevcuttur.
  3. C
    Şairin kirpiklerinin ıslanması ile bulutun yağmur taşıması arasında anlamsal bir ilişki kurularak "nemnâk", "müjgân" ve "bulut" sözcükleriyle tenasüp sanatı oluşturulmuştur.
  4. D
    Bulutun kararması ve yağmur yağdırması şeklindeki doğal bir olay, sevgilinin yasını tutma gerekçesine bağlanarak hüsnütalil sanatı gerçekleştirilmiştir.
  5. Bulutun kara giyip yas tutması ifadesinde, benzetmenin temel ögeleri olan benzeyen ve kendisine benzetilen unsurları bir arada kullanıldığı için teşbih-i beliğ (güzel benzetme) yapılmıştır.Cevap

Cevap

Bulutun kara giyip yas tutması ifadesinde teşbih-i beliğ yapıldığını iddia eden seçenek yanlıştır. Çünkü bu ifadede kendisine benzetilen öge (insan) bulunmadığından teşbih değil, kapalı istiare vardır.
Bulutun kara giyip yas tutması benzetmesinde, kendisine benzetilen öge olan 'insan' dizede yer almamaktadır. Teşbih-i beliğde ise benzeyen ve kendisine benzetilen ögelerinin ikisinin birden bulunması şarttır. Burada sadece benzeyen (bulut) ve insana ait nitelikler verildiği için kapalı istiare yapılmıştır. Dolayısıyla bu bilginin yer aldığı seçenek yanlıştır.

Adım Adım Çözüm

1
Beyitte geçen 'ol şâh' ifadesini incelemek.
Bu ifadeyle sevgili kastedilmiş ancak sevgili kelimesi geçmemiştir. Sadece kendisine benzetilen (şâh) kullanıldığı için açık istiare tespit edilir.
İstiare türünü doğru belirlemek için benzeyen ve kendisine benzetilen unsurlarının hangilerinin kullanıldığını saptamak gerekir.
2
Bulutun kara giymesi ve yas tutması ifadesini çözümlemek.
Bulut (benzeyen) insan gibi kişileştirilmiştir (teşhis). Kendisine benzetilen (insan) söylenmediği için bu bir kapalı istiaredir.
Kişileştirme (teşhis) sanatının olduğu her yerde bir kapalı istiare bulunduğunu doğrulamak.
3
Beyitteki kelimelerin anlamsal ilişkilerini değerlendirmek.
'Nemnâk' (ıslak), 'müjgân' (kirpik) ve 'bulut' kelimelerinin anlamca birbiriyle uyumlu olduğu görülür ve tenasüp sanatı belirlenir.
Aynı alana ait kelimelerin bir arada kullanılmasının tenasüp sanatını oluşturup oluşturmadığını görmek.
4
Bulutun kararmasının bağlanma nedenini analiz etmek.
Bulutun kararması doğa olayıdır ama sevgiliye duyulan yasa bağlanmıştır. Bu durum hüsnütalil oluşturur.
Doğal bir olayın hayalî/edebî bir sebebe bağlanmasının hüsnütalil olduğunu teyit etmek.
5
Teşbih-i beliğ iddiasını değerlendirmek.
Teşbih-i beliğ için hem benzeyen hem de kendisine benzetilenin bulunması gerekir. Bulutun kişileştirilmesinde kendisine benzetilen (insan) bulunmadığından bu iddia yanlıştır.
Teşbih-i beliğ ile kapalı istiare arasındaki temel farkı ortaya koyarak yanlış seçeneği belirlemek.

Anahtar Kavram

Edebî sanatların beyitler üzerinde çözümlenmesi ve teşbih ile istiare arasındaki farkların ayırt edilmesi.
Bu soruyu puanla

Konular

Edebi Sanatlar (Söz Sanatları)

Bu konudan daha fazla soru