Deizm

Modern dönemde, geleneksel dinlerin dogmatik kalıplarına ve din adına yapılan çatışmalara bir tepki olarak yükselen bir inanç biçimi; doğanın rasyonel yapısının ancak aklı temel alan bir ilk neden ile açıklanabileceğini savunur. Bu yaklaşıma göre Tanrı, evreni tasarlayan aşkın bir mimardır. Ancak Tanrı'nın bu aşkınlığı, O'nun evrene sürekli müdahale eden, mucizeler yaratan ve vahiyler gönderen bir 'kişisel ilah' olması fikrini dışlar. Zira her şeyi mükemmel düzenleyen bir gücün, kendi yasalarına sonradan müdahale etmesi tutarsızlık olarak görülür. Bu düşünce, aynı zamanda evrenin kendisini Tanrı olarak gören ve yaratıcı ile yaratılanı tek bir tözde birleştiren panteist öğretileri de reddeder.

Bu parçada özellikleri belirtilen ve vahye dayalı dinlerin kurumsal yapısını dışlayarak akla dayalı bir Tanrı inancını benimseyen yaklaşım aşağıdakilerden hangisidir?

Aşağıda sol sütunda Tanrı-evren ilişkisine dair bazı felsefi-teolojik iddialar, sağ sütunda ise bu iddialarla ilişkili inanç biçimleri verilmiştir. Sol sütundaki ifadeleri sağ sütundaki inanç biçimleriyle en uygun şekilde eşleştiriniz.

18. yüzyıl Aydınlanma Dönemi'nde yaygınlaşan bir düşünceye göre; evren, rasyonel kurallarla işleyen mükemmel bir makine gibidir. Bu makineyi tasarlayıp ilk hareketi veren aşkın bir Yaratıcı vardır; ancak bu Yaratıcı, yarattığı sisteme sonradan müdahale etmez, doğa yasalarının akışını değiştirmez ve insanlara din veya peygamber göndermez. İnsan, yaratıcının varlığını ve ahlaki doğruları yalnızca aklını kullanarak bulabilir.

Bu parçada temel iddiaları özetlenen teolojik-felsefi akımı benimseyen bir kimsenin;

I. Allah'ın her an yaratma halinde ve evreni sevk ve idare etme konumunda olması (Kayyûmiyet),
II. İnsanlığın ilahi hitaba ve rehberliğe olan ihtiyacının elçiler vasıtasıyla karşılanması (Nübüvvet),
III. Evrenin sonradan yaratılmış ve yok olmaya mahkum geçici bir yapıda olması (Hudûs),

inanç esaslarından hangilerini doğrudan reddetmesi beklenir?

Felsefe ve din tarihi boyunca Tanrı-evren ilişkisi farklı şekillerde açıklanmıştır. Bu açıklamalardan birine göre; Tanrı evreni mükemmel bir düzen içerisinde tasarlamış, ancak yaratma eyleminden sonra ona herhangi bir şekilde müdahale etmemiştir. Dolayısıyla ne vahye ne de peygamberlere ihtiyaç vardır. Bir diğer görüşe göre ise; Tanrı ile evren bir ve aynıdır, evrende var olan her şey Tanrı'nın bir parçası veya tezahürüdür.

Bu parçada temel özellikleri açıklanan inanç yaklaşımları sırasıyla aşağıdakilerin hangisinde doğru olarak verilmiştir?