Edebi Metinlerin Sınıflandırılması

Edebi metinlerin sınıflandırılmasında kullanılan yapısal ve işlevsel ölçütler dikkate alındığında; 'anlatmaya bağlı sanatsal metinler' (roman, hikâye vb.) ile 'kişisel hayatı konu alan öğretici metinler' (anı, günlük vb.) arasındaki temel ayrım, sanatsal metinlerde dış dünyadaki gerçekliğin kurmaca bir anlatıcı vasıtasıyla yeniden tasarlanarak şiirsel (sanatsal) işlevle sunulmasıyken; öğretici metinlerde ise yazarın doğrudan kendi kimliğiyle gerçekliği göndergesel veya heyecana bağlı işlevlerle aktarmasıdır.

Edebî metinlerin sınıflandırılmasında; roman, hikâye, masal ve fabl gibi türler 'anlatmaya bağlı metinler' kategorisinde; trajedi, komedi ve dram gibi tiyatro eserleri ise 'göstermeye bağlı metinler' kategorisinde değerlendirilir.

Edebî (sanatsal) metinler; olay çevresinde oluşan metinler ve coşku ve heyecanı dile getiren metinler olarak iki ana gruba ayrılır. Olay çevresinde oluşan metinler ise temsil edilme (sahnelenme) veya anlatılma özelliklerine göre kendi içinde 'anlatmaya bağlı' ve 'göstermeye bağlı' metinler şeklinde sınıflandırılır.

Buna göre, aşağıdakilerden hangisi 'göstermeye bağlı' edebî metinler grubunda yer alır?

I. Modern astronomide galaksiler, milyonlarca yıldızın, gaz ve toz bulutlarının kütle çekimiyle bir arada tutulduğu devasa sistemler olarak tanımlanır. Samanyolu, sarmal yapıda bir galaksi olup güneş sistemimizi barındırır.

II. Gökyüzü o gece derin bir sessizliğe bürünmüş, yıldızlar ise uçsuz bucaksız karanlıkta birer inci tanesi gibi parlamaktaydı. Sessizliği sadece uzaktan gelen baykuş sesleri bozuyor, gecenin gizemi ormanın derinliklerine doğru uzanıyordu.

Bu iki metin karşılaştırıldığında aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

Edebî metinlerin sınıflandırılmasında temel alınan ölçütler; metnin yazılış amacı, gerçeklikle ilişkisi ve dilin hangi işlevde kullanıldığıdır; bu doğrultuda hikâye anlatmaya bağlı sanatsal metinler, fıkra ise öğretici metinler grubunda değerlendirilir.

I. Metin: Küçük Ağa, paltosuna iyice sarıldı. Sakarya’nın o sert rüzgârı yüzünü kamçılıyordu. Ankara’da duyduğu havadisler zihninde bir bir canlandı; Anadolu’nun her yanından gelen o çığlıklar artık bir karara varması gerektiğini fısıldıyordu.

II. Metin: Günlük, bir kimsenin başından geçen olayları, o günün tarihini belirterek ve her günün sonunda sıcağı sıcağına kaleme aldığı yazılardır. Bu tür metinler, yazarın iç dünyasını yansıtması bakımından içten ve öznel bir nitelik taşır.

Yukarıdaki metin parçaları dikkate alındığında, bu metinlerin sınıflandırılması ve özellikleri ile ilgili olarak aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?

Aşağıdaki tabloda edebi metinlerin sınıflandırılmasında kullanılan bazı ana kategoriler ve bu kategorilere ait belirleyici özellikler verilmiştir. Sol sütundaki metin türü gruplarını sağ sütundaki doğru tanımlarla eşleştiriniz.

Aşağıdaki metin türlerini, edebî metinlerin ve öğretici metinlerin sınıflandırılması tablosundaki doğru kategorileriyle eşleştiriniz.

I. Metin
"Çocukluğumun geçtiği o eski konak, her odasında ayrı bir hatıra barındıran tarihi bir yapıydı. Dedemin o gür sesiyle sofa kısmında bizi toplayıp anlattığı eski sefer anıları, zihnimde tarihin tozlu sayfalarından çıkmış gerçek tablolar gibi duruyor. O günlerden kalan tek şey, o konağın bahçesindeki kuyu ve duvara asılı eski bir fotoğraftır. İnsanın geçmişe dönüp bakması, yitirilen zamana dair tutulmuş belgesel bir kayıt gibidir."

II. Metin
"Kona��ın merdivenlerini tırmanırken basamakların gıcırtısı ona geçmişin sesini fısıldıyordu. Dedesi sofa kısmında oturmuş, hiç var olmamış seferlerin hayali haritalarını çiziyordu duvarlara. Adam yavaşça cebinden çıkardığı fotoğrafı açtı. Solmuş yüzler ona bakıp gülümsedi. 'Zaman,' diye mırıldandı kendi kendine, 'içinde boğulduğumuz ama ıslanamadığım��z bir nehir.'"

Edebî metinlerin sınıflandırılması ilkeleri ve bu metinlerin yapısal özellikleri göz önünde bulundurulduğunda, yukarıdaki metinler hakkında yapılan aşağıdaki değerlendirmelerden hangisi doğrudur?

Aşağıdaki sol sütunda verilen numaralanmış metin parçalarını, sağ sütundaki harflendirilmiş metin sınıflandırması özellikleri ve tür açıklamalarıyla eşleştiriniz.