Examkin

Soru

Zorluk: OrtaÜnsüz Yumuşaması

Aşağıdaki cümlelerin hangisinde hem ünsüz yumuşaması (ünsüz değişimi) hem de bu ses olayına aykırılık g��steren bir sözcük bir arada yer almaktadır?

  1. A
    Bahçedeki büyük ağacın gölgesinde oturup uzun uzun sohbet ettiler.
  2. Genç şairin edebiyata olan ilgisi, yazdığı ilk şiirlerden kolayca anlaşılıyordu.Cevap
  3. C
    Adaletin tesisi, toplumun huzurunu sağlayan en temel unsurdur.
  4. D
    Kütüphanedeki eski kitapları incelemek için sabah erkenden yola çıktı.
  5. E
    Küçük çocuğun yanakları soğuktan kıpkırmızı olmuştu.

Cevap

Genç şairin edebiyata olan ilgisi, yazdığı ilk şiirlerden kolayca anlaşılıyordu.
Şairin edebiyata olan ilgisinden ve yazdığı şiirlerden bahsedilen cümlede 'yaz-dık-ı' fiilimsisi ünlüyle başlayan ek alırken sondaki 'k' ünsüzü yumuşayarak 'ğ' sesine dönüşmüştür (yazdığı). Bu durum ünsüz yumuşamasına örnektir. Aynı cümlede bulunan 'edebiyat' sözcüğü ise sert ünsüzle bitmesine ve ünlüyle başlayan yönelme durum ekini (-a) almasına rağmen yumuşamamıştır (edebiyata). Bu durum ise ünsüz yumuşaması kuralına aykırılığın bir örneğidir. Her iki kullanım da bu cümlede bir arada yer almaktadır.

Adım Adım Çözüm

1
Cümlelerdeki sözcükleri tek tek inceleyerek ünsüz yumuşaması (p, ç, t, k ünsüzlerinin ünlüyle başlayan ek aldığında b, c, d, g/ğ seslerine dönüşmesi) gösteren kelimeleri tespit etmek.
Cümleler incelendiğinde 'ağaç > ağacın', 'yaz-dık-ı > yazdığı' ve 'çocuk > çocuğun' sözcüklerinde ünsüz yumuşamasının gerçekleştiği belirlenir.
Sorudaki ilk koşul olan ünsüz yumuşaması örneğini içeren cümleleri süzmek amacıyla bu işlem gerçekleştirilir.
2
Cümlelerde sert ünsüzle bittiği ve ünlüyle başlayan ek aldığı hâlde yumuşamayan (aykırılık/istisna oluşturan) kelimeleri belirlemek.
Yabancı kökenli olan 'edebiyat > edebiyata' ve 'adalet > adaletin' sözcüklerinde ünlüyle başlayan ek alınmasına rağmen sert ünsüzün korunduğu ve yumuşama gerçekleşmediği görülür.
Sorudaki ikinci koşul olan ünsüz yumuşamasına aykırı kullanımları bulmak için bu tarama yapılır.
3
Her iki ses özelliğini (yumuşama ve aykırılık) bünyesinde barındıran ortak cümleyi seçmek.
Şairin edebiyata olan ilgisinden ve yazdığı şiirlerden bahsedilen cümlede hem 'yazdığı' (yumuşama) hem de 'edebiyata' (aykırılık) sözcüklerinin bir arada kullanıldığı saptanır.
İki ölçütü birden karşılayan tek ve doğru seçeneğe ulaşmak için bu sentez yapılır.

Anahtar Kavram

Ünsüz yumuşaması kuralı ve bu kurala aykırı durumlar (tek heceli, yabancı kökenli ve özel sözcükler)
Bu soruyu puanla

Konular

Ünsüz Yumuşaması

Bu konudan daha fazla soru