Examkin

Soru

Zorluk: OrtaKayaçlar ve Özellikleri

Kayaçların fiziksel ve kimyasal özellikleri, dış kuvvetlerin aşındırma ve biriktirme süreçleriyle birleşerek yeryüzünde kendine has yer şekillerinin oluşmasını sağlar. Türkiye'de de farklı kayaç türlerine bağlı olarak gelişmiş çeşitli topografya şekilleri bulunmaktadır.

Buna göre, aşağıdaki kayaç türü ve yaygın olarak oluşturduğu yer şekli/topografya eşleştirmelerinden hangisi yanlıştır?

  1. A
    Tüf - Sel sularının aşındırmasıyla oluşan peri bacaları
  2. B
    Kalker (CaCO3CaCO_3) - Çözünme süreçleriyle meydana gelen mağaralar ve travertenler
  3. Granit - Lapya, dolin ve obruk gibi karstik yer şekilleriCevap
  4. D
    Jips (CaSO4⋅2H2OCaSO_4 \cdot 2H_2O) - Çözünme ve tavan çökmesi sonucu oluşan obruk ve düdenler
  5. E
    Mermer - Yüksek sıcaklık ve basınç altında başkalaşmış kayaç alanları

Cevap

Granit - Lapya, dolin ve obruk gibi karstik yer şekilleri
Granit, magmanın yerin derinliklerinde yavaş yavaş soğumasıyla oluşan sert ve kristalli yapıdaki bir iç püskürük kayaçtır. Suyla temas ettiğinde kolayca çözünen bir yapıda değildir. Lapya, dolin ve obruk gibi yer şekilleri ise su tarafından kolayca eritilebilen kalker (CaCO3CaCO_3), jips (CaSO4⋅2H2OCaSO_4 \cdot 2H_2O) ve kaya tuzu gibi kimyasal tortul kayaçların bulunduğu karstik yörelerde oluşur. Granitlerin ayrışmasıyla oluşan karakteristik yer şekli ise 'tor topografyası'dır. Dolayısıyla granit ile karstik yer şekillerinin eşleştirildiği seçenek yanlıştır.

Adım Adım Çözüm

1
Seçeneklerde verilen kayaç türlerinin kökenlerini ve fiziksel/kimyasal özelliklerini belirlemek.
Tüf ve granit magmatik; kalker ve jips kimyasal tortul; mermer ise başkalaşım kayacıdır.
Kayaç kökeni, onun aşındırma süreçlerine vereceği tepkiyi ve oluşturacağı yer şeklini doğrudan belirler.
2
Kayaçların çözünme, aşınma veya metamorfizma özelliklerinin oluşturdukları topografyalarla eşleştirilmesi.
Tüf peri bacalarını, kalker mağara ve travertenleri, jips obruk ve düdenleri, mermer ise metamorfik alanları oluştururken; granit karstik şekiller oluşturamaz.
Karstik şekillerin oluşması için kayacın kolay eriyebilir kimyasal tortul yapıda olması gerekir; granit ise kristalli ve erimeye karşı dirençli bir iç püskürük kayaçtır.
3
Yanlış olan kayaç-yer şekli çiftinin tespit edilmesi.
Granit kayaçlarının bulunduğu alanlarda karstik aşınım şekilleri (lapya, dolin, obruk) değil, blokların fiziksel ve kimyasal ayrışmasıyla 'tor topografyası' oluşur.
Sorunun doğru cevabını bulmak.

Anahtar Kavram

Kayaç türlerinin özellikleri ve oluşturdukları yer şekilleri
Tahmini Süre:1m 30s
Bu soruyu puanla

Konular

Kayaçlar ve Özellikleri

Bu konudan daha fazla soru