23 Nisan 1920’de açılan TBMM, bir yandan İstanbul Hükümeti ve İtilaf Devletleri’nin kışkırtmalarıyla Anadolu’nun farklı bölgelerinde çıkan iç isyanlarla mücadele etmiş; diğer yandan da 24 Nisan Önergesi ve ardından Teşkilat-�� Esasiye Kanunu ile yeni bir devletin hukuki ve idari temellerini atmıştır. Meclis, otoritesini korumak amacıyla Hıyanet-i Vataniye Kanunu’nu çıkarmış ve üyeleri milletvekillerinden oluşan ��stiklal Mahkemeleri’ni kurmuştur. Buna karşın, padişah ve halifenin geleceğine yönelik kararların 'baskı ve zordan kurtulunduktan sonra Meclis tarafından belirleneceği' ilan edilerek saltanat makamı doğrudan ve hemen tasfiye edilmemiştir.
Bu bilgiler ve dönemin koşulları dikkate alındığında, TBMM’nin kuruluş stratejisi ve isyanlar karşısındaki tutumu hakkında aşağıdaki değerlendirmelerden hangisi doğrudur?
- ATBMM’nin yasama ve yürütme yetkilerini kendisinde toplaması ve milletvekillerinden oluşan İstiklal Mahkemeleri arac��lığıyla yargı yetkisini kullanması, çağdaş demokrasilerdeki güçler ayrılığı ilkesinin ülkede ilk kez eksiksiz şekilde uygulandığını kanıtlar.
- Bİstiklal Mahkemeleri’nin kurulması ve Hıyanet-i Vataniye Kanunu’nun yürürlüğe girmesi, Anadolu’da milli birliğin sağlanması ve işgallerin tamamen sona erdirilmesi sürecini ifade eden tarihsel birer olgu örneğidir.
- Meclis, egemenliğin kaynağını ulusa devredip güçler birliği ilkesiyle devletleşme sürecini hızlandırırken toplumsal hassasiyetleri gözeterek geleneksel meşruiyet unsurlarını tamamen dışlamayan dengeli ve pragmatik bir siyaset izlemiştir.Cevap
- DTBMM, iç isyanları tamamen bastırdıktan sonra elde ettiği askeri üstünlükle 24 Nisan Önergesi’ni kabul etmiş ve bu belgeyle padişah kaymakamı atayarak İstanbul Hükümeti ile ilişkilerini geçici olarak normalleştirmiştir.
- EMeclisin isyanlara karşı çıkardığı Hıyanet-i Vataniye Kanunu, Sevr Antlaşması’nın saltanat şurası tarafından imzalanmasının ardından bu antlaşmayı hukuken geçersiz kılmak amacıyla kabul edilen ilk anayasal metindir.