Examkin

Soru

Zorluk: ZorDeyim ve Atasözü Yanlışları

(I) Yıllardır aynı mahallede esnaflık yapan Ahmet Efendi, çevresinde dürüstlüğüyle tanınan biriydi. (II) Müşterilerine karşı her zaman güler yüzlü davranır, onların sorunlarını çözmek için adeta canını dişine takardı. (III) Son zamanlarda borçlarını ödemekte zorlanınca tırnaklarıyla kazıyarak kurduğu bu dükkânı kaybetmemek için elinden geleni ardına koymadı. (IV) Komşuları onun bu durumunu fark edince hemen aralarında para toplayıp ona yardım eli uzattılar. (V) Ahmet Efendi bu iyilik karşısında çok duygulanmış, ne diyeceğini bilemeyerek adeta dili tutulmuştu.

Bu parçadaki numaralanmış cümlelerin hangisinde, deyimin yanlış kullanılmasından kaynaklanan bir anlatım bozukluğu vardır?

  1. A
    I
  2. B
    II
  3. IIICevap
  4. D
    IV
  5. E
    V

Cevap

Üçüncü cümle
Üçüncü cümlede geçen 'elinden geleni ardına koymamak' deyimi, 'yapabileceği her türlü kötülüğü yapmak' anlamına gelen olumsuz bir ifadedir. Cümledeki bağlam ise Ahmet Efendi'nin borçlarını ödemek ve dükkânını kurtarmak için harcadığı olumlu ve iyi niyetli çabayı anlatmaktadır. Bu durum, deyimin anlamca cümleye uymamasından kaynaklanan bir anlatım bozukluğu oluşturur. Doğru ifade 'elinden geleni yaptı' şeklinde olmalıdır.

Adım Adım Çözüm

1
Parçadaki numaralanmış cümlelerde yer alan deyimleri tespit edin.
İkinci cümlede 'canını dişine takmak', üçüncü cümlede 'elinden geleni ardına koymamak', dördüncü cümlede 'yardım eli uzatmak' ve beşinci cümlede 'dili tutulmak' deyimleri kullanılmıştır. Birinci cümlede deyim bulunmamaktadır.
Deyim yanlışından kaynaklanan anlatım bozukluğunu bulmak için öncelikle metindeki deyimlerin doğru belirlenmesi gerekir.
2
Tespit edilen deyimlerin anlamlarını Türk Dil Kurumu (TDK) sözlüğüne göre analiz edin ve cümlelerin bağlamıyla karşılaştırın.
'Canını dişine takmak', 'yardım eli uzatmak' ve 'dili tutulmak' deyimlerinin anlamları cümlelerdeki kullanım bağlamına uygundur. Ancak 'elinden geleni ardına koymamak' deyimi 'yapabileceği her türlü kötülüğü yapmak' anlamına gelir ve tehdit, düşmanlık gibi olumsuz durumlar için kullanılır.
Deyimler kalıplaşmış ve belirli anlamlara sahip söz öbekleri olduğu için bağlam dışı kullanımları anlatım bozukluğuna yol açar.
3
Yanlış kullanılan deyimin yarattığı anlatım bozukluğunu belirleyin ve düzeltme önerisi sunun.
Üçüncü cümlede dükkânı kurtarmak için gösterilen olumlu çaba anlatılmaktadır. Bu bağlama 'elinden geleni ardına koymadı' deyimi uymamaktadır. Bunun yerine 'elinden geleni yaptı' ifadesi getirilmelidir.
Bağlama uymayan olumsuz bir deyimin olumlu bir çabayı anlatmak için kullanılması anlatım bozukluğunun temel nedenidir.

Anahtar Kavram

Deyimlerin kendi anlamlarına uygun cümlelerde ve doğru bağlamda kullanılması gerekir. Olumsuz anlam içeren bir deyim, olumlu bir durum veya çabayı anlatmak için kullanıldığında anlatım bozukluğu meydana gelir.
Bu soruyu puanla

Konular

Deyim ve Atasözü Yanlışları

Bu konudan daha fazla soru