Examkin

Soru

Zorluk: Çok zorSiyasi Alanda Yapılan İnkılaplar

Yeni Türk devletinde saltanatın kaldırılması, cumhuriyetin ilanı ve halifeliğin kaldırılması gibi siyasi inkılaplar birbirini tamamlayan bir zincirin halkaları olarak gerçekleşmiştir. Saltanatın kaldırılmasıyla ulus egemenliğinin önündeki en büyük engellerden biri aşılmış, cumhuriyetin ilanı ile devletin rejimi ve başkanlığı netleşmiş, halifeliğin kaldırılmasıyla ise laikleşme sürecinin önü açılmış ve rejim karşıtlarının odak noktası haline gelebilecek eski düzenin kalıntıları tasfiye edilmiştir.

Siyasi alanda yapılan bu inkılaplar ve tarihsel süreç göz önüne alındığında, aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

  1. A
    Saltanatın kaldırılması, ulusal egemenlik ilkesinin kurumsallaşması yolunda atılan ilk köklü siyasi adımdır.
  2. B
    Halifeliğin kaldırılması, yeni rejimin meşruiyetini korumak ve devlet yapısındaki çift başlılığı sonlandırmak amacıyla gerçekleştirilmiştir.
  3. Cumhuriyetin ilanı öncesinde ortaya çıkan hükümet bunalımı, halifelik makamının kaldırılması ve böylece yürütme yetkisinin tek elde toplanmasıyla çözüme kavuşturulmuştur.Cevap
  4. D
    Siyasi alandaki inkılaplar, toplumsal tepkileri en aza indirmek amacıyla belirli bir aşamalandırma ve stratejik öncelik sırasına göre yapılmıştır.
  5. E
    Halifeliğin kaldırılması, saltanatın kaldırılmasına kıyasla doğrudan laikleşme ve çağdaşlaşma hedeflerini hızlandırmaya yönelik bir nitelik taşımaktadır.

Cevap

Cumhuriyetin ilanı öncesinde ortaya çıkan hükümet bunalımı, halifelik makamının kaldırılması ve böylece yürütme yetkisinin tek elde toplanmasıyla çözüme kavuşturulmuştur ifadesi söylenemez.
Cumhuriyetin ilanı öncesinde, Ali Fethi Okyar Hükümeti'nin istifası sonrasında yeni hükümetin kurulamaması üzerine ortaya çıkan hükümet bunalımı (Ekim 1923 Sonbahar Bunalımı), 29 Ekim 1923'te Cumhuriyetin ilanı ve kabine sistemine geçilmesi sayesinde aşılmıştır. Halifelik ise bu olaydan aylar sonra, 3 Mart 1924'te kaldırılmıştır. Dolayısıyla bu bunalımın halifeliğin kaldırılmasıyla çözüldüğü iddiası kronolojik ve tarihsel olarak yanlıştır.

Adım Adım Çözüm

1
Sorunun olumsuz soru köküne dikkat edilerek siyasi inkılapların gerekçeleri ve kronolojik ilişkileri analiz edilir.
Saltanatın kaldırılması (Kasım 1922), Cumhuriyetin ilanı (Ekim 1923) ve Halifeliğin kaldırılması (Mart 1924) olaylarının sırası ve neden-sonuç ilişkileri belirlenir.
Olaylar arasında kurulacak yanlış mantıksal veya kronolojik bağları ayırt etmek.
2
Cumhuriyetin ilanı öncesinde yaşanan hükümet bunalımının (Ekim 1923 Sonbahar Bunalımı) nedeni ve çözüm yöntemi incelenir.
Bunalım, Meclis Hükümeti sisteminde hükümetin kurulamamasından kaynaklanmış ve 29 Ekim 1923'te Cumhuriyetin ilanıyla kabine sistemine geçilerek çözülmüştür.
Hükümet bunalımının gerçek çözüm mekanizmasını saptamak.
3
Halifeliğin kaldırılmasının bu bunalımla ilgisi değerlendirilir.
Halifeliğin kaldırılması (3 Mart 1924), bu bunalımdan aylar sonra gerçekleşmiş bir inkılaptır ve yürütme yetkisiyle bir ilgisi yoktur. Dolayısıyla hükümet bunalımının çözümü halifeliğin kaldırılmasıyla olmamıştır.
Yanlış olan ve söylenemeyecek olan yargıyı doğrulamak.

Anahtar Kavram

Siyasi İnkılapların Kronolojisi, Neden-Sonuç İlişkileri ve Rejim Değişikliği Dinamikleri
Bu soruyu puanla

Konular

Siyasi Alanda Yapılan İnkılaplar