Examkin

Soru

Zorluk: Zorİklim Elemanları: Basınç

Atmosfer basıncı; sıcaklık, yükselti, yer çekimi ve dinamik etkenler (Dünya'nın günlük hareketi) gibi faktörlere bağlı olarak yeryüzünde alansal değişimler gösterir.

Buna göre, aşağıda coğrafi özellikleri belirtilen merkezlerin yıllık ortalama atmosfer basınç değerlerinin en yüksek olandan en düşük olana doğru sıralaması nasıl olmalıdır?

  1. 1IV. Merkez: 90∘90^\circ Kuzey enleminde (Kutup noktası), deniz seviyesinde (0 m0\text{ m}) yer alan, yıllık ortalama sıcaklığı −15∘C-15^\circ\text{C} olan alan
  2. 2II. Merkez: 30∘30^\circ Kuzey enleminde, deniz seviyesinde (0 m0\text{ m}) yer alan, yıllık ortalama sıcaklığı 20∘C20^\circ\text{C} olan alan
  3. 3I. Merkez: Ekvator üzerinde, deniz seviyesinde (0 m0\text{ m}) yer alan, yıllık ortalama sıcaklığı 25∘C25^\circ\text{C} olan alan
  4. 4III. Merkez: 30∘30^\circ Kuzey enleminde, 2000 m2000\text{ m} yükseltide yer alan, yıllık ortalama sıcaklığı 10∘C10^\circ\text{C} olan alan

Cevap

IV. Merkez > II. Merkez > I. Merkez > III. Merkez
Yeryüzünde basınç dağılışını en çok etkileyen faktör yükseltidir. Yükseldikçe hava yoğunluğu ve yer çekimi azaldığı için basınç hızla düşer; bu durum 2000 m2000\text{ m} yükseltideki III. Merkez'in basıncını en düşük yapar. Deniz seviyesindeki diğer merkezler kıyaslandığında; 90∘90^\circ enlemindeki IV. Merkez hem aşırı soğuma hem de maksimum yer çekimi ile en yüksek basınca sahiptir. 30∘30^\circ enlemindeki II. Merkez alçalıcı hava hareketleriyle yüksek basınç (DYB) alanı iken, Ekvator üzerindeki I. Merkez sıcak havanın yükselmesi nedeniyle alçak basınç (TAB) alanıdır. Buna göre en yüksekten en düşüğe doğru sıralama IV > II > I > III şeklindedir.

Adım Adım Çözüm

1
Yükselti faktörünün basınç üzerindeki belirleyici rolünün incelenmesi
III. Merkez 2000 m2000\text{ m} yükseltide yer aldığı için, gaz yoğunluğu ve yer çekiminin azalmasına bağlı olarak en düşük basınca sahip merkez olarak belirlenir.
Atmosfer basıncını etkileyen faktörler arasında yükselti, basıncı en hızlı ve en belirgin şekilde düşüren etkendir. Bu nedenle, yüksek yerlerdeki basınç, deniz seviyesindeki alçak basınç kuşağından bile daha düşüktür.
2
Kutup noktasındaki (IV. Merkez) basınç koşullarının çözümlenmesi
IV. Merkez'in hem çok soğuk olması (termik yüksek basınç) hem de yer çekiminin en fazla olduğu kutup noktasında bulunması nedeniyle en yüksek basınca sahip olduğu saptanır.
Sıcaklığın aşırı düşük olması havanın büzüşüp ağırlaşmasına, yer çekimi ise gazların yeryüzüne daha fazla çekilmesine sebep olarak basıncı maksimum düzeye çıkarır.
3
Deniz seviyesindeki diğer iki merkezin (I. ve II. Merkezler) karşılaştırılması
II. Merkez dinamik yüksek basınç (DYB) alanında yer aldığından basıncı yüksektir. I. Merkez ise termik alçak basınç (TAB) alanında bulunduğundan basıncı düşüktür. Dolayısıyla II. Merkez'deki basınç I. Merkez'den daha fazladır.
Dünya'nın günlük hareketine bağlı olarak 30∘30^\circ enlemlerinde alçalan hava kütleleri sıkışarak yüksek basınç oluştururken, Ekvator'da ısınan hava yükselerek alçak basınç oluşturur.
4
Tüm merkezlerin büyükten küçüğe doğru sıralanması
Sıralama IV. Merkez > II. Merkez > I. Merkez > III. Merkez şeklinde gerçekleşir.
Kutup termik yüksek basıncı (IV) > 30∘30^\circ enlemi dinamik yüksek basıncı (II) > Ekvator termik alçak basıncı (I) > 2000 m2000\text{ m} yükseltideki alan (III).

Anahtar Kavram

Atmosfer basıncının dağılışında yükselti, enlem (yer çekimi), sıcaklık ve Dünya'nın günlük hareketinin (dinamik etkenler) birleşik etkisi.
Bu soruyu puanla

Konular

İklim Elemanları: Basınç

Bu konudan daha fazla soru