Examkin

Soru

Zorluk: Çok zorTürkiye'nin Mutlak (Matematik) Konumu ve Sonuçları

Türkiye’nin mutlak (matematik) konumu göz önüne alındığında, coğrafi koordinatları yaklaşık olarak verilen;

- X merkezi: 37∘37^\circ Kuzey enlemi, 28∘28^\circ Doğu boylamı
- Y merkezi: 40∘40^\circ Kuzey enlemi, 43∘43^\circ Doğu boylamı

noktalarıyla ilgili olarak ileri sürülen:

I. 21 Haziran tarihinde X merkezinde Güneş ışınları, Y merkezine göre daha eğik açıyla düşer.
II. 21 Aralık tarihinde Y merkezindeki gündüz süresi, X merkezine göre daha kısadır.
III. X merkezinde Dünya’nın kendi ekseni etrafındaki dönüşüne bağlı çizgisel h��z Y merkezine göre daha fazla olup, her iki merkezde de bu çizgisel hız yıl boyunca değişmez.
IV. Y merkezindeki yerel saat ile Türkiye’nin ulusal saati arasındaki zaman farkı, X merkezine göre daha azdır.

ifadelerinden hangileri doğrudur?

  1. A
    I ve II
  2. B
    I ve IV
  3. C
    II ve III
  4. D
    II ve IV
  5. II, III ve IVCevap

Cevap

İkinci, üçüncü ve dördüncü ifadeler doğrudur.
Türkiye'nin mutlak konumu gereği, 21 Aralık tarihinde güneyden kuzeye gidildikçe geceler uzar, gündüzler kısalır. Y merkezi (40∘40^\circ K) X merkezine (37∘37^\circ K) göre daha kuzeyde yer aldığından gündüz süresi daha kısadır. Çizgisel hız Ekvator'dan kutuplara doğru azalır; bu nedenle Ekvator'a daha yakın olan X merkezindeki çizgisel hız Y merkezinden fazladır. Bu çizgisel hız enlem derecesine ve eksen etrafındaki dönüşe bağlı olduğundan yıl içinde değişmez. Türkiye'de ulusal saat olarak 45∘45^\circ Doğu boylamının (Iğdır) yerel saati kullanılmaktadır. Y merkezi (43∘43^\circ Doğu) ulusal saat ayar boylamına X merkezinden (28∘28^\circ Doğu) daha yakın olduğu için yerel saati ile ulusal saat arasındaki fark daha azdır. 21 Haziran'da ise Güneş ışınları Yengeç Dönencesi'ne (23∘27′23^\circ 27' K) dik açıyla gelir; X merkezi dönenceye daha yakın olduğundan ışınları Y merkezine göre daha büyük (dik) açıyla alır, dolayısıyla birinci öncül yanlıştır.

Adım Adım Çözüm

1
Merkezlerin enlem derecelerine göre Güne�� ışınlarının düşme açısını analiz edin.
21 Haziran'da Güneş ışınları 23∘27′23^\circ 27' Kuzey enlemine (Yengeç Dönencesi) dik düşer. X merkezi (37∘37^\circ K) Y merkezine (40∘40^\circ K) kıyasla Yengeç Dönencesi'ne daha yakın olduğundan Güneş ışınlarını daha dik açıyla alır. Dolayısıyla birinci ifade yanlıştır.
Enlem derecelerinin dönencelere olan uzaklığı, Güneş ışınlarının geliş açısını belirler.
2
Merkezlerin enlem derecelerine göre 21 Aralık tarihindeki gündüz sürelerini karşılaştırın.
21 Aralık'ta Kuzey Yarım Küre'de kuzeye gidildikçe gece süresi uzar, gündüz süresi kısalır. Y merkezi (40∘40^\circ K) X merkezine (37∘37^\circ K) göre daha kuzeyde olduğundan gündüz süresi daha kısadır. Dolayısıyla ikinci ifade doğrudur.
Eksen eğikliği nedeniyle solstis tarihlerinde enleme göre gece-gündüz süreleri değişim gösterir.
3
Dünya'nın çizgisel hızının enlemlere göre değişimini ve yıl boyunca sabit kalma durumunu değerlendirin.
Çizgisel hız Ekvator'dan kutuplara doğru azalır. X (37∘37^\circ K) Ekvator'a Y'den (40∘40^\circ K) daha yakın olduğu için çizgisel hızı daha fazladır. Bu hız enleme ve Dünya'nın kendi ekseni etrafındaki dönüşüne bağlı olduğu için yıl boyunca sabit kalır. Dolayısıyla üçüncü ifade doğrudur.
Çizgisel hız enlem derecesinin bir fonksiyonu olup, çizgisel hızın mevsimsel veya yıllık bir değişimi yoktur.
4
Merkezlerin boylam derecelerine göre Türkiye'nin ortak saatiyle olan farklarını hesaplayın.
Türkiye'nin ulusal saat dilimi 45∘45^\circ Doğu boylamının yerel saatine göre ayarlanmıştır. Y merkezi (43∘43^\circ D) bu boylama 2∘2^\circ uzaklıkta iken, X merkezi (28∘28^\circ D) 17∘17^\circ uzaklıktadır. Y merkezinin boylam farkı daha az olduğu için ulusal saatle arasındaki zaman farkı da daha azdır. Dolayısıyla dördüncü ifade doğrudur.
Yerel saat farkı, boylamların ortak saat ayar meridyenine olan uzaklığına bağlıdır.

Anahtar Kavram

Türkiye'nin enlem ve boylam derecelerinin (36°-42° Kuzey, 26°-45° Doğu) güneş ışınlarının açısı, çizgisel hız, gece-gündüz süresi ve yerel saat üzerindeki etkileri.
Tahmini Süre:2m 30s
Bu soruyu puanla

Konular

Türkiye'nin Mutlak (Matematik) Konumu ve Sonuçları

Bu konudan daha fazla soru