Tasavvufî ekollerin insanı ahlaki olgunluğa ulaştırmak için benimsedikleri seyrüsüluk yöntemleri, zikir usulleri ve temel düsturları kendi içlerinde tutarlı birer yapı oluşturur. Bu ekoller hakkında şu değerlendirmeler yapılmıştır:
I. Ahmet Yesevî'nin öğretilerinde şeriat, tarikat, marifet ve hakikatten oluşan dereceler ahlaki olgunlaşman��n evreleri olarak kabul edilmiş; sade bir Türkçe ile yazılan hikmetler aracılığıyla İslamiyet'in Türkler arasında yayılması ve anlaşılmasında bu ekol öncü bir rol oynamıştır.
II. Mevlevîlikte bireyin manevi olgunlaşma süreci 'çile' olarak adlandırılan bin bir günlük bir nefis terbiyesini içerir; bu süreçte musikinin eşlik ettiği sema ayini, kozmik bir devrin sembolize edildiği ve kalben sessizce yapılan gizli (hafi) zikir esasına dayanan bir ibadet şeklidir.
III. Nakşibendîlikte 'halvet der encümen' ilkesiyle dervişin toplumdan tamamen yalıtılarak inzivaya çekilmesi hedeflenirken, 'hûş der dem' prensibiyle de her nefes alışverişte uyanık ve bilinçli olması amaçlanır.
IV. Kadirîlikte dervişin uyması gereken kurallar ve zikir usulleri Abdülkadir Geylânî tarafından sistemleştirilmiş olup, bu ekolün eğitim metodunda sesli (cehrî) zikir yapılması ve nefis terbiyesinde riyazetin ön planda tutulması kurucu ilkeler arasında yer alır.
Buna göre, yukarıda verilen değerlendirmelerden hangileri doğrudur?
- AYalnız I
- BI ve II
- I ve IVCevap
- DII ve III
- EI, III ve IV