Examkin

Soru

Zorluk: OrtaFiiller (Eylemler)

Yıllar önce bu eski limandan ayrılan gemi, geride kalanların kalbinde derin bir sızı bırakmıştı. Sahilde bekleyen ihtiyar adam, ufka diktiği gözleriyle dalgaların sesini dinler ve geçmiş günlerin tatlı hatıralarını birer birer zihninde canlandırırdı. Şimdi ise o günlerin rüzgârı esmiyor buralarda; sadece geçmişin gölgesi dolaşıyor bomboş sokaklarda.

Bu parçada geçen eylemlerle ilgili olarak aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

  1. A
    "bırakmıştı" eylemi, öğrenilen geçmiş zamanın hikayesiyle çekimlenmiş birleşik zamanlı bir fiildir.
  2. "dolaşıyor" eylemi, türemiş yapılı bir fiil olup ünlü daralmasına uğramıştır.Cevap
  3. C
    "dinler" eylemi, geniş zamanın üçüncü tekil şahsıyla çekimlenmiş basit zamanlı bir fiildir.
  4. D
    "canlandırırdı" eylemi, isim kökünden türetilmiş birleşik zamanlı bir fiildir.
  5. E
    "esmiyor" eylemi, olumsuzluk eki alarak şimdiki zaman kipiyle çekimlenmiş basit zamanlı bir fiildir.

Cevap

dolaşıyor eyleminin türemiş yapılı olup ünlü daralmasına uğradığını belirten seçenek
Dolaşıyor eyleminin yapısı türemiş olmasına rağmen bu eylemde ünlü daralması yoktur. Sözcük dolaş- fiiline şimdiki zaman eki olan -yor getirilirken türeyen yardımcı ünlü (-ı-) almıştır. Bu yüzden bu eylemin ünlü daralmasına uğradığı yönündeki ifade yanlıştır.

Adım Adım Çözüm

1
Parçadaki tüm çekimli eylemler belirlenir.
Belirlenen çekimli eylemler: bırakmıştı, dinler, canlandırırdı, esmiyor, dolaşıyor. 'ayrılan', 'kalanların' ve 'bekleyen' sözcükleri sıfat-fiil (fiilimsi) olup çekimli fiil değildir.
Soruda geçen seçeneklerin doğruluğunu denetlemek için öncelikle çekimli eylemleri saptamak gerekir.
2
Dolaşıyor eyleminin yapısı ve ses özellikleri incelenir.
Dolaşıyor eyleminin kökü 'dola-' fiilidir. -ş yapım ekiyle dolaş- eylemi türetilmiştir. Bu yüzden türemiş yapılıdır. Şimdiki zaman eki olan -yor getirilirken 'dolaş-ı-yor' şeklinde araya yardımcı ses (-ı-) girmiştir. Bu sözcükte ünlü daralması gerçekleşmemiştir.
Seçenekte iddia edilen ünlü daralması özelliğinin bulunup bulunmadığını denetlemek amacıyla eylemin ek-kök çözümlemesi yapılır.
3
Diğer seçeneklerdeki eylemlerin kip, zaman ve yapısal durumları kontrol edilir.
Bırakmıştı (öğrenilen geçmiş zamanın hikayesi, birleşik zamanlı), dinler (dinle-r, geniş zaman, basit zamanlı), canlandırırdı (can isminden türemiş, geniş zamanın hikayesi, birleşik zamanlı), esmiyor (es-me-yor, olumsuzluk eki daralmıştır, basit zamanlı) durumları doğrulanır.
Sorunun diğer seçeneklerinin kesinlikle doğru analizler içerdiğinden emin olunur.

Anahtar Kavram

Çekimli fiillerde kip, zaman, yapı ve ses olaylarının analizi
Bu soruyu puanla

Konular

Fiiller (Eylemler)

Bu konudan daha fazla soru