Aşağıdaki periyodik sistem kesitinde, baş grup elementleri olan X, Y, Z ve T'nin konumları gösterilmiştir. | | 2A | 3A | |---|---|---| | **3. Periyot** | X | Y | | **4. Periyot** | Z | T | Buna göre; X, Y, Z ve T elementleri ile ilgili, I. Birinci iyonlaşma enerjisi en büyük olan element X'tir. II.

Aşağıdaki periyodik sistem kesitinde, baş grup elementleri olan X, Y, Z ve T'nin konumları… — YKS TYT (Temel Yeterlilik Testi)

Aşağıdaki periyodik sistem kesitinde, baş grup elementleri olan $X$ , $Y$ , $Z$ ve $T$ 'nin konumları gösterilmiştir.

2A	3A
3. Periyot	$X$	$Y$
4. Periyot	$Z$	$T$

Buna göre; $X$ , $Y$ , $Z$ ve $T$ elementleri ile ilgili,

I. Birinci iyonlaşma enerjisi en büyük olan element $X$ 'tir.
II. $Z$ atomundan bir elektron koparmak için gereken enerji, $T$ atomundan bir elektron koparmak için gereken enerjiden fazladır.
III. Gaz hâldeki $Y$ atomunun birinci iyonlaşma enerjisini gösteren denklem $Y(g) \rightarrow Y^+(g) + e^-$ şeklindedir ve bu olay için gereken enerji, gaz hâldeki $T$ atomunun birinci iyonlaşma enerjisinden küçüktür.

yargılarından hangileri doğrudur?

A
Yalnız I
B
Yalnız II
I ve IICevap
D
I ve III
E
I, II ve III

Cevap

I ve II

Doğru olan ifadeler I ve II'dir. Birinci iyonlaşma enerjisi, aynı periyotta genellikle sağa doğru artarken küresel simetriden dolayı 2A grubunun iyonlaşma enerjisi 3A grubundan daha büyüktür (2A > 3A sapması). Aynı grupta ise yukarıdan aşağıya doğru yarıçap arttığı için iyonlaşma enerjisi azalır. Bu durumda 3. periyot 2A grubundaki

X

elementi, hem kendi periyodundaki 3A grubu elementinden (

Y

) hem de alt periyodundaki 2A grubu elementinden (

Z

) daha yüksek iyonlaşma enerjisine sahiptir ve kesitteki en büyük değere sahiptir. 4. periyot 2A grubundaki

Z

elementinin iyonlaşma enerjisi de aynı periyottaki 3A grubu elementinden (

T

) büyüktür. Üçüncü öncüldeki tepkime denklemi doğru yazılmış olsa da,

Y

'nin birinci iyonlaşma enerjisi

T

'ninkinden küçük değil, büyüktür.

Adım Adım Çözüm

Elementlerin grup ve periyotlarını belirleme.

X

elementi 3. periyot 2A grubunda,

Y

elementi 3. periyot 3A grubundadır.

Z

elementi 4. periyot 2A grubunda,

T

elementi ise 4. periyot 3A grubundadır.

İyonlaşma enerjilerini karşılaştırabilmek için öncelikle elementlerin periyodik cetveldeki yerleri tespit edilmelidir.

Aynı periyottaki iyonlaşma enerjisi ilişkisini (küresel simetri sapmasını) inceleme.

Aynı periyotta bulunan 2A ve 3A grubu elementlerinden, 2A grubunun son katmanındaki orbitaller tam dolu (küresel simetri) olduğu için birinci iyonlaşma enerjisi 3A grubundakinden büyüktür. Buna göre

IE_1(X) > IE_1(Y)

IE_1(Z) > IE_1(T)

olur.

Aynı periyotta sağa doğru gidildikçe iyonlaşma enerjisi genelde artsa da, 2A-3A grupları arasında istisnai bir durum (küresel simetri kararlılığı) mevcuttur.

Aynı gruptaki iyonlaşma enerjisi ilişkisini ve iyonlaşma denklemini inceleme.

Aynı grupta yukarıdan aşağ��ya doğru katman sayısı arttığı için elektron koparmak kolaylaşır ve iyonlaşma enerjisi azalır. Bu nedenle

IE_1(X) > IE_1(Z)

IE_1(Y) > IE_1(T)

olur. Birinci iyonlaşma enerjisi tanımı gereği, gaz hâldeki nötr bir atomdan bir elektron koparmak için verilmesi gereken enerjidir (

Y(g) \rightarrow Y^+(g) + e^-

denklemi doğrudur ancak

Y

'nin iyonlaşma enerjisi

T

'ninkinden büyüktür).

Grup boyunca yarıçap artışının iyonlaşma enerjisine etkisini belirlemek ve denklemdeki fiziksel hâllerin doğruluğunu kontrol etmek gerekir.

Elde edilen tüm ilişkileri birleştirerek öncülleri değerlendirme.

I. öncül doğrudur çünkü

X

'in iyonlaşma enerjisi periyodundaki

Y

'den ve grubundaki

Z

'den büyüktür. II. öncül doğrudur çünkü 4. periyotta

Z

(2A) ile

T

(3A) arasında

Z > T

ilişkisi vardır. III. öncül yanlıştır çünkü

Y

'nin birinci iyonlaşma enerjisi

T

'ninkinden büyüktür. Sonuç olarak I ve II. ifadeler doğrudur.

Soruda verilen öncüllerin doğruluğunu sentezleyerek nihai cevaba ulaşmak için.

Anahtar Kavram

2A-3A iyonlaşma enerjisi sapması ve periyodik sistemdeki grup/periyot eğilimleri

Soru

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Konular

Bu konudan daha fazla soru