Soru

Zorluk: OrtaSoru ve Ünlem İşaretlerinin Kullanım Alanları

Edebî metinlerde ve günlük dilde soru ile ünlem işaretleri farklı işlevlerle kullanılmaktadır. Bu işaretlerin işlevlerine uygun kullanılmaması anlatımın gücünü zayıflatır veya yanlış anlaşılmalara yol açar.

Buna göre, aşağıdaki cümlelerin hangisinde soru (?) veya ünlem (!) işaretinin kullanımıyla ilgili bir yanlışlık yapılmıştır?

  1. Yazılarında Türkçe kurallarına çok dikkat ettiğini (?) belirten eleştirmenin, inceleme yazısındaki fahiş imla hataları ve anlatım bozuklukları okuyucuların gözünden kaçmadı.Cevap
  2. B
    Sabahki toplantıda alınan kararların projeyi nasıl etkileyeceğini, bütçe kısıtlamalarının ne zaman sona ereceğini henüz kimse bilmiyor.
  3. C
    Bizimle bu akşam sinemaya mı geleceksin, yoksa evde kalıp yarınki sunuma mı hazırlanacaksın?
  4. D
    1348 (?) yılında doğan ve dönemin en önemli tıp bilginlerinden biri kabul edilen hekimin bazı risaleleri hâlâ kütüphanelerde saklanıyor.
  5. E
    Aman Allah'ım, o gürültülü ve karmaşık caddede küçük çocuğu göz göre göre nasıl yalnız bıraktın!

Cevap

Yazılarında Türkçe kurallarına çok dikkat ettiğini belirten eleştirmenin, inceleme yazısındaki hataların dile getirildiği cümledeki yay ayraç içindeki soru işareti (?) kullanımı yanlıştır.
Yazılarında Türkçe kurallarına çok dikkat ettiğini belirten eleştirmenin anlatıldığı cümlede bariz bir çelişki ve dolayısıyla alay, iğneleme ve küçümseme (ironi) anlamı hedeflenmiştir. Türk Dil Kurumu kurallarına göre bir söze alay, kinaye veya küçümseme anlamı kazandırılmak istendiğinde yay ayraç içinde ünlem işareti (!) kullanılmalıdır. Bu cümlede soru işaretinin (?) tercih edilmesi noktalama hatası oluşturmaktadır.

Adım Adım Çözüm

1
Cümlelerin anlam ve duygu yüklerini inceleyerek soru veya ünlem değerlerini tespit edin.
Eleştirmenin kurallara dikkat ettiğini iddia edip fahiş hatalar yapması durumunda alay ve iğneleme (ironi) anlamı bulunduğu belirlenir.
Alay ve küçümseme anlamı olan cümlelerde hangi noktalama işaretinin kullanılması gerektiğini saptamak.
2
Türk Dil Kurumu (TDK) kurallarına göre yay ayraç içindeki işaretlerin işlevlerini kontrol edin.
Alay, kinaye veya küçümseme anlamı kazandırılmak istenen sözden hemen sonra yay ayraç içinde ünlem işareti (!) kullanılmalıdır. Yay ayraç içindeki soru işareti (?) ise şüphe veya kesin olmayan bilgileri göstermek için kullanılır.
Yanlış kullanılan noktalama işaretinin doğrusunu belirlemek.
3
Diğer seçeneklerdeki soru ve ünlem işareti kullanımlarının doğruluğunu denetleyin.
Dolaylı soru bildiren cümlelerin sonuna nokta konması, sıralı soru cümlelerinde soru işaretinin en sona konup araya virgül gelmesi ve kesin olmayan tarih belirtilirken (?) kullanılması gibi kuralların diğer seçeneklerde doğru uygulandığı görülür.
Seçeneklerin analizini tamamlayıp hatalı olan tek seçeneği kesinleştirmek.

Anahtar Kavram

Soru ve ünlem işaretlerinin cümle içi işlevleri ve yay ayraç içindeki özel kullanımları
Tahmini Süre:1m 30s
Bu soruyu puanla