Soru

Zorluk: OrtaFiiller (Eylemler)

Zamanın izlerini taşıyan bu eski sokakta, çocukluğumuzun geçtiği o boyalı duvarın önünde durup güvenle geleceğe bakıyoruz; hayatın getirdiği zorluklarla savaşmak bizi olgunlaştırsa da içimizdeki o saf çocuğu hiç kaybetmiyoruz.

Bu parçada geçen fiiller ve fiilimsilerle ilgili olarak aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

  1. "bakıyoruz" eylemi, şimdiki zaman eki (-yor) getirilirken ünlü daralmasına uğramıştır.Cevap
  2. B
    "savaşmak" eylemsisinin kökü, hem isim hem de fiil olarak kullanılabilen ortak (kökteş) bir köktür.
  3. C
    "kaybetmiyoruz" eylemi, yardımcı fiille kurulmuş birleşik bir fiildir ve olumsuzluk ekinde ünlü daralması barındırır.
  4. D
    "olgunlaştırsa" eylemi, yapısı bakımından t��remiş bir fiildir ve dilek-şart kipiyle çekimlenmiştir.
  5. E
    "taşıyan" ve "getirdiği" sözcükleri, sıfat-fiil eki almış birer fiilimsidir.

Cevap

"bakıyoruz" eyleminin ünlü daralmasına uğradığını iddia eden yargı yanlıştır; çünkü bu kelimedeki "ı" sesi bir yardımcı ünlüdür.
"bakıyoruz" eyleminin kökü "bak-" olup ünsüzle bitmektedir. Şimdiki zaman eki olan "-yor" getirildiğinde ortaya çıkan "ı" sesi ünlü daralması değil, telaffuzu kolaylaştıran bir yardımcı sestir (türeme). Bu nedenle bu eylemde ünlü daralması gerçekleştiğini iddia eden seçenek yanlıştır.

Adım Adım Çözüm

1
Parçadaki tüm fiil soylu sözcükler ve çekimli eylemler tespit edilir.
"taşıyan", "geçtiği", "durup", "savaşmak", "getirdiği" fiilimsileri ile "bakıyoruz", "olgunlaştırsa" ve "kaybetmiyoruz" çekimli fiilleri belirlenir.
Çekimli fiiller ile fiilimsilerin yapısal ve çekimsel özelliklerini doğru analiz edebilmek için ilk olarak kelime türlerinin doğru ayrıştırılması gerekir.
2
Seçeneklerde yer alan yargılar sırasıyla incelenir.
"savaşmak" ortak köktür (doğru); "kaybetmiyoruz" yardımcı fiille kurulan birleşik fiildir ve ünlü daralması vardır (doğru); "olgunlaştırsa" türemiştir ve dilek-şart kipi almıştır (doğru); "taşıyan" ve "getirdiği" sıfat-fiillerdir (doğru).
Her bir seçenekteki dil bilgisi terimlerinin metindeki karşılıklarıyla örtüşüp örtüşmediği kontrol edilir.
3
"bakıyoruz" eyleminin ekleri ve kökü çözümlenir.
bak- (fiil kökü) + -ı- (yardımcı ünlü) + -yor (şimdiki zaman eki) + -uz (şahıs eki). Kelimede herhangi bir ünlü daralması (-a, -e ünlülerinin -ı, -i, -u, -ü olması) bulunmamaktadır.
Kelimelerin ünlü daralmasına uğraması için mutlaka "a" veya "e" geniş ünlüleriyle biten bir fiil kök ya da gövdesine şimdiki zaman ekinin gelmesi gerekir. Bu durumun yokluğu doğrulanarak yanlış yargı saptanır.

Anahtar Kavram

Çekimli fiillerin kip, şahıs, yapı ve ses özellikleri açısından çözümlenmesi
Bu soruyu puanla