Soru

Zorluk: OrtaDış Kuvvetler: Akarsuların Oluşturduğu Şekiller

Akarsular yeryüzünü şekillendirirken yatak eğimi, su miktarı ve yük miktarına bağlı olarak aşındırma, biriktirme veya her iki faaliyeti birden gerçekleştirebilirler. Türkiye'deki bazı akarsu şekilleri, bu şekillerin oluşum süreçleri ve Türkiye'den örnekleri aşağıdaki tabloda gösterilmiştir:

NoYer ŞekliTemel Oluşum SüreciTürkiye'den Örnek
IDelta OvasıAkarsu BiriktirmesiBafra Ovası
IIDev KazanıAkarsu AşındırmasıMuradiye Şelalesi
IIIMenderesHem Aşındırma Hem BiriktirmeBüyük Menderes
IVKanyon VadiAkarsu AşındırmasıKöprülü Kanyonu
VSeki (Taraça)Sadece Akarsu BiriktirmesiKızılırmak Vadisi

Buna göre, tablodaki numaralandırılmış eşleştirmelerden hangisinde kavramsal bir hata yapılmıştır?

  1. A
    I
  2. B
    II
  3. C
    III
  4. D
    IV
  5. VCevap

Cevap

Seki (taraça) oluşum sürecinin sadece biriktirme olarak belirtildiği beşinci eşleştirme.
Seki (taraça), akarsu vadilerinin yamaçlarında görülen basamak şeklindeki düzlüklerdir. Bu şeklin oluşmasında akarsuyun önce vadi tabanında biriktirme yapması, ardından iklim değişimi veya epirojenik yükselme (kara yükselmesi) sonucunda yeniden canlanarak yatağını derine doğru aşındırması etkilidir. Dolayısıyla seki, hem aşındırma hem de biriktirme süreçlerinin ortak ürünüdür. Tablodaki beşinci öncülde bu süreç 'Sadece Akarsu Biriktirmesi' olarak verildiğinden kavramsal bir hata yapılmıştır.

Adım Adım Çözüm

1
Tabloda verilen yer şekillerinin oluşum süreçlerini ve Türkiye'den verilen örneklerin doğruluğunu tek tek kontrol etmek.
I, II, III ve IV numaralı satırlardaki eşleştirmelerin bilimsel olarak doğru olduğunu saptamak.
Delta ovası biriktirme, dev kazanı ve kanyon vadi aşındırma, menderes ise hem aşındırma hem biriktirme süreçleriyle oluşur ve verilen örnekler coğrafi olarak doğrudur.
2
V numaralı satırdaki seki (taraça) şeklinin oluşum mekanizmasını incelemek.
Seki (taraça) oluşumunun sadece biriktirme değil, epirojenik yükselme veya iklim değişimi sonucunda akarsuyun yatağını derine aşındırmasını da içeren çift taraflı (aşındırma ve biriktirme) bir süreç olduğunu belirlemek.
Sekinin basamak düzlüğü eski alüvyal tabandan (biriktirme) oluşurken, basamak dikliği akarsuyun yatağını derine kazmasından (aşındırma) kaynaklanır.

Anahtar Kavram

Akarsuların oluşturduğu yer şekillerinin aşınım, birikim veya her iki sürece birden bağlı olarak sınıflandırılması.
Tahmini Süre:2m 0s
Bu soruyu puanla