Soru

Zorluk: ZorSes Olaylarına Dayalı Yazım Kuralları ve Hataları

Edebiyat tarihimiz, geleneksel birikim ile yenilikçi arayışların çatışmasından beslenen nice başyapıtla doludur. Bu eserlerin her biri, yazarının iç dünyasındaki çalkantıları toplumsal gerçeklikle yoğurma biçimini yansıtır.

Aşağıdaki cümlelerin hangisinde, ses olaylarıyla ilgili kurallara uyulmamasından kaynaklanan bir yazım yanlışı vardır?

  1. A
    Cumhuriyet'in ilan edildiği tarih olan 1923'te başlayan yeni dönem, birçok toplumsal reformun önünü açmıştır.
  2. B
    Ülkenin içinde bulunduğu ekonomik durumun, hukukun üstünlüğü ilkesiyle doğrudan bağlantılı olduğunu belirtti.
  3. Romanın son bölümlerinde kahramanın iç çatışmalarını küçümsiyerek ele alan yazar, eleştirmenlerin tepkisini çekti.Cevap
  4. D
    Gecenin bu saatinde kapının önünde sabırsızlıkla bekleyen kalabalık, içeriden gelecek müjdeli habere kilitlenmişti.
  5. E
    Bunca zahmete katlanıp hazırladığı raporun kurul tarafından bir anda reddedilmesi genç araştırmacıyı derinden sarsmıştı.

Cevap

Romanın son bölümlerinde kahramanın iç çatışmalarını küçümsiyerek ele alan yazar, eleştirmenlerin tepkisini çekti.
Doğru cevap, 'küçümsiyerek' sözcüğünün yer aldığı seçenektir. Türkçede ünlü daralması, yalnızca şimdiki zaman eki '-yor' alan fiillerde ve 'demek', 'yemek', 'ne' sözcüklerinde (diye, yiyecek, niye) yazıya yansıtılır. Bunların dışındaki durumlarda, söyleyişteki daralma yazıya aktarılmaz. 'küçümsemek' fiiline zarf-fiil eki '-erek' getirildiğinde sözcüğün 'küçümseyerek' biçiminde yazılması gerekir. Yazı dilinde 'küçümsiyerek' şeklinde daraltılmış olarak yazılması ses olaylarına dayalı bir yazım hatasıdır.

Adım Adım Çözüm

1
Seçeneklerde yer alan ve ses olaylarına uğramış ya da uğraması muhtemel tüm sözcükleri belirlemek.
İnceleme listesine '1923'te', 'hukukun', 'küçümsiyerek', 'bekleyen' ve 'reddedilmesi' sözcükleri alınır.
Ses olaylarına dayalı yazım hataları genellikle bu tür kritik kelimelerde yoğunlaşır.
2
Seçilen sözcüklerin kök/gövde yapılarını ve aldıkları ekleri analiz etmek.
'küçük -> küçümsemek' fiiline '-erek' zarf-fiil eki getirilmiştir. Kelime yapısı 'küçümse-y-erek' şeklindedir.
Kelimelerin ek ve kök analizini doğru yapmak, ses olaylarının kurallara uygun gerçekleşip gerçekleşmediğini denetlemenin temelidir.
3
Türkçede ünlü daralması kuralının geçerlilik şartlarını analiz ederek 'küçümseyerek' sözcüğünün doğru yazımını tespit etmek.
Ünlü daralması yalnızca '-yor' ekiyle ve 'de-', 'ye-', 'ne' sözcükleriyle sınırlıdır. Zarf-fiil eki olan '-erek' daralmaya sebep olmaz; dolayısıyla 'küçümsiyerek' yazımı yanlıştır, doğrusu 'küçümseyerek' olmalıdır.
Söyleyiş özelliklerinin yazı diline yanlış aktarılmasından kaynaklanan ünlü daralması hatalarını tespit etmek.

Anahtar Kavram

Türkçede ünlü daralması kuralı ve bu kuralın yazım kuralları açısından uygulanma şartları.
Tahmini Süre:2m 0s
Bu soruyu puanla