Examkin

Ses Olaylarına Dayalı Yazım Kuralları ve Hataları

5 soru

Tüm türler5Çoktan seçmeli3Eşleştirme1Boşluk doldurma1
Soru 1Soru →

Edebiyat tarihimiz, geleneksel birikim ile yenilikçi arayışların çatışmasından beslenen nice başyapıtla doludur. Bu eserlerin her biri, yazarının iç dünyasındaki çalkantıları toplumsal gerçeklikle yoğurma biçimini yansıtır.

Aşağıdaki cümlelerin hangisinde, ses olaylarıyla ilgili kurallara uyulmamasından kaynaklanan bir yazım yanlışı vardır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Romanın son bölümlerinde kahramanın iç çatışmalarını küçümsiyerek ele alan yazar, eleştirmenlerin tepkisini çekti.

Cevap

Romanın son bölümlerinde kahramanın iç çatışmalarını küçümsiyerek ele alan yazar, eleştirmenlerin tepkisini çekti.
Doğru cevap, 'küçümsiyerek' sözcüğünün yer aldığı seçenektir. Türkçede ünlü daralması, yalnızca şimdiki zaman eki '-yor' alan fiillerde ve 'demek', 'yemek', 'ne' sözcüklerinde (diye, yiyecek, niye) yazıya yansıtılır. Bunların dışındaki durumlarda, söyleyişteki daralma yazıya aktarılmaz. 'küçümsemek' fiiline zarf-fiil eki '-erek' getirildiğinde sözcüğün 'küçümseyerek' biçiminde yazılması gerekir. Yazı dilinde 'küçümsiyerek' şeklinde daraltılmış olarak yazılması ses olaylarına dayalı bir yazım hatasıdır.

Adım Adım Çözüm

1
Seçeneklerde yer alan ve ses olaylarına uğramış ya da uğraması muhtemel tüm sözcükleri belirlemek.
İnceleme listesine '1923'te', 'hukukun', 'küçümsiyerek', 'bekleyen' ve 'reddedilmesi' sözcükleri alınır.
Ses olaylarına dayalı yazım hataları genellikle bu tür kritik kelimelerde yoğunlaşır.
2
Seçilen sözcüklerin kök/gövde yapılarını ve aldıkları ekleri analiz etmek.
'küçük -> küçümsemek' fiiline '-erek' zarf-fiil eki getirilmiştir. Kelime yapısı 'küçümse-y-erek' şeklindedir.
Kelimelerin ek ve kök analizini doğru yapmak, ses olaylarının kurallara uygun gerçekleşip gerçekleşmediğini denetlemenin temelidir.
3
Türkçede ünlü daralması kuralının geçerlilik şartlarını analiz ederek 'küçümseyerek' sözcüğünün doğru yazımını tespit etmek.
Ünlü daralması yalnızca '-yor' ekiyle ve 'de-', 'ye-', 'ne' sözcükleriyle sınırlıdır. Zarf-fiil eki olan '-erek' daralmaya sebep olmaz; dolayısıyla 'küçümsiyerek' yazımı yanlıştır, doğrusu 'küçümseyerek' olmalıdır.
Söyleyiş özelliklerinin yazı diline yanlış aktarılmasından kaynaklanan ünlü daralması hatalarını tespit etmek.

Anahtar Kavram

Türkçede ünlü daralması kuralı ve bu kuralın yazım kuralları açısından uygulanma şartları.
Tahmini Süre:2m 0s
Soru 2Soru →

Aşağıdaki parçada, ses olaylarına uyulmamasından kaynaklanan bir yazım yanlışı yapılmıştır. Bu parçada yazımı yanlış olan sözcüğün doğru yazılmış hâlini belirleyerek boş bırakılan yere yazınız.

Aşağıdaki boşlukları doldurun

"Yazarın çocukluk yıllarını geçirdiği o küçükcük Anadolu kasabası, onun edebî dünyasının şekillenmesinde en önemli ilham kaynağı olmuştur."

Yukarıdaki parçada geçen ve yazımı yanlış olan sözcüğün doğru biçimi:
Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

küçüc��k
Parçada yer alan "küçükcük" sözcüğünün kökü "küçük"tür. Türkçede sonu "k" ünsüzüyle biten sözcüklere "-cük" küçültme eki getirildiğinde kök sonundaki "k" ünsüzü düşer (ünsüz düşmesi). Bu ses olayının yazıda gösterilmemesi bir yazım yanlışıdır. Dolayısıyla sözcüğün doğru yazımı "küçücük" olmalıdır.

Adım Adım Çözüm

1
Parçada yer alan sözcükler ses olayları açısından taranır.
"küçükcük" sözcüğünde bir yazım hatası olduğu tespit edilir.
Sözcüğün kökü olan "küçük" kelimesi ile aldığı "-cük" eki arasındaki ses ilişkisi incelenmelidir.
2
Sözcüğün uğraması gereken ses olayı belirlenir.
"küçük" sözcüğü sonu "k" ünsüzüyle bittiği için "-cük" ekini aldığında "k" ünsüzünün düşmesi gerektiği anlaşılır.
Türkçede sonu "k" ile biten isimlere küçültme eki getirildiğinde ünsüz düşmesi gerçekleşir.
3
Sözcüğün doğru yazımı yazılır.
"küçükcük" biçimi yerine "küçücük" yazılmalıdır.
Ünsüz düşmesi ses olayının yazıya yansıtılmaması yazım hatasına yol açar.

Anahtar Kavram

Ünsüz Düşmesi
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 3Soru →

Aşağıdaki cümlelerin hangisinde ses olaylarıyla ilgili bir yazım yanlışı vardır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Törende konuşma yapan genç yazar, kürsüden inerken heyecanına yenik düşüp hafifce tökezledi.

Cevap

Cümledeki 'hafifce' sözcüğünün ünsüz benzeşmesi kuralına uyulmayarak yanlış yazılması (doğrusu 'hafifçe' olmalıdır).
Ünsüz benzeşmesi kuralına göre, sert ünsüzle biten kelimelere gelen yumuşak ünsüzlü eklerin sertleşmesi gerekir. 'Hafif' sözcüğü 'f' ile bittiği için ek 'çe' olmalıdır; 'hafifce' yazımı bu nedenle yanlıştır.

Adım Adım Çözüm

1
Cümlelerdeki kelimelerin ek alırken uğradıkları ses olaylarını inceleyin.
Seçeneklerde ek alan kelimelerin kök ve ek sınırlarındaki ses değişimleri analiz edilir.
Ses olaylarına dayalı yazım yanlışlarını tespit edebilmek için kelime kökünün son harfi ile gelen ekin ilk harfinin uyumuna bakmak gerekir.
2
Sert ünsüzle biten kelimelere yumuşak ünsüzle başlayan eklerin geldiği durumları belirleyin.
'Hafif' sözcüğünün sert bir ünsüz olan 'f' harfiyle bittiği görülür.
Türkçede sert ünsüzlerden biriyle (f, s, t, k, ç, ş, h, p) biten sözcüklere 'c, d, g' yumuşak ünsüzleriyle başlayan ekler geldiğinde ekin başındaki ünsüz sertleşerek 'ç, t, k'ye dönüşmelidir.
3
'Hafifce' sözcüğündeki yazımı değerlendirin.
'Hafif' sözcüğüne gelen '-ce' ekinin sertleşmeyerek 'hafifce' şeklinde kaldığı ve bunun yazım yanlışı oluşturduğu tespit edilir. Doğru yazım 'hafifçe' olmalıdır.
Ünsüz sertleşmesi kuralına uyulmaması, ses olaylarına dayalı bir yazım yanlışı olarak kabul edilir.

Anahtar Kavram

Ses olaylarına dayalı yazım kuralları ve ünsüz benzeşmesi (sertleşmesi) kuralının uygulanması.
Soru 4Soru →

(I) Sanat dünyasında kalıcı olabilmek, popüler olanın rüzgârına kapılmadan özgün bir çizgi yakalamayı gerektirir. (II) Eserlerinde toplumsal gerçekliği yansıtan yazar, son çalışmasında da benzer bir tavır sergiliyor. (III) Olayların geçtiği mekânları betimlerken kelimelerin çağrışım gücünden ustaca faydalanıyor. (IV) Ancak romandaki bazı yan karakterlerin davranışlarını anlamlandırmak okuyucu için oldukça güçleşiyor. (V) Yazar, kahramanın içsel çatışmalarını çözüme kavuştururken olayları adeta birer birer devir ediyor.

Bu parçadaki numaralanmış cümlelerin hangisinde, gerçekleşmesi gereken ses olayının yazıda gösterilmemesinden kaynaklanan bir yazım yanlışı vardır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: V

Cevap

Beşinci cümle (V)
Beşinci cümlede geçen 'devir ediyor' birleşik fiilinde ünlü düşmesi kuralına uyulmamıştır. Türkçe yazım kurallarına göre, 'devir' kelimesi 'etmek' yardımcı fiiliyle birleştiğinde 'i' dar ünlüsü düşerek 'devretmek' şeklini almalı ve bitişik yazılmalıdır. Ses olayının yazıda gösterilmemesi bir yazım yanlışıdır.

Adım Adım Çözüm

1
Parçadaki numaralanmış cümleleri sırasıyla ses olayları kuralları açısından incelemek.
İlk dört cümlede ünsüz benzeşmesi, ünsüz yumuşaması veya ünlü düşmesi kurallarına aykırı bir kullanım tespit edilmemiştir.
Yazım hatasının hangi cümlede olduğunu belirlemek için tüm seçeneklerin elenmesi gerekir.
2
Beşinci cümledeki 'devir ediyor' sözcüğünü incelemek.
'Devir' kelimesine ünlüyle başlayan 'etmek' yardımcı fiili getirildiğinde, kelimenin ikinci hecesindeki dar ünlünün (i) düşmesi gerektiği belirlenir.
Türkçede yardımcı fiillerle kurulan birleşik fiillerde ses düşmesi veya ses türemesi varsa bu fiiller bitişik yazılmak zorundadır.
3
Kelimenin doğru yazımını saptamak.
Doğru yazımın 'devrediyor' olduğu, 'devir ediyor' şeklindeki ayrı yazımın ise ses olayı kuralının ihlali nedeniyle yazım yanlışı oluşturduğu sonucuna ulaşılır.
Yazıda ses olayının gösterilmemesi ve ayrı yazım kural hatasıdır.

Anahtar Kavram

Yardımcı fiille kurulan birleşik fiillerde ses olaylarına bağlı bitişik yazım kuralları
Soru 5Soru →

Sol sütundaki cümlelerde yer alan ses olaylarına dayalı yazım hatalarını, sağ sütundaki bu hataların açıklamalarıyla eşleştiriniz.

Soldaki öğeye tıklayın, sonra eşleşen sağdaki öğeye tıklayın

Öğeler

Yaşadığı tüm zorluklara rağmen hayata karşı hiçbir zaman olumsuz bir duygu hisetmedi.
Kentin ortasından geçen nehirin suyu yaz aylarında tarım arazilerini sulamaya yetmeyecek kadar azalırdı.
Yeni projenin detaylarını konuşmak üzere yarın akşam bizimle buluşacağını söyliyerek yanımızdan ayrıldı.
Sınıftaki arkadaşlarıyla vedalaştıktan sonra eşyalarını toplayıp sessizce ve yavaşca dışarı çıktı.

Eşleşmeler

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Sol sütundaki 'hisetmedi' ifadesinin geçtiği cümle ünsüz türemesinin gösterilmemesiyle; 'nehirin' ifadesinin geçtiği cümle iki heceli sözcüklerde ünlü düşmesi kuralına uyulmamasıyla; 'söyliyerek' ifadesinin geçtiği cümle geniş ünlünün gereksiz daraltılmasıyla; 'yavaşca' ifadesinin geçtiği cümle ise ünsüz sertleşmesi kuralına uyulmamasıyla eşleşmektedir.
Verilen cümlelerdeki yazım hataları Türkçe ses bilgisi kurallarının ihlal edilmesinden kaynaklanır. 'hisetmedi' sözcüğünde ünsüz türemesi kuralına; 'nehirin' sözcüğünde ünlü düşmesi kuralına; 'söyliyerek' sözcüğünde ünlü daralması sınırlarına; 'yavaşca' sözcüğünde ise ünsüz sertleşmesi kuralına uyulmadığı için yazım hataları meydana gelmiştir. Bu durumlar sağ taraftaki kurallarla doğru şekilde eşleşmektedir.

Adım Adım Çözüm

1
Sol sütundaki cümlelerde yer alan ses olaylarına dayalı yazım hatalarını tespit edin.
Cümlelerde sırasıyla 'hisetmedi' (doğrusu: hissetmedi), 'nehirin' (doğrusu: nehrin), 'söyliyerek' (doğrusu: söyleyerek) ve 'yavaşca' (doğrusu: yavaşça) sözcüklerinde hata yapılmıştır.
Bu sözcükler Türkçe ses bilgisi kurallarının uygulanmamasından kaynaklanan yazım hataları içermektedir.
2
Tespit edilen hataları sağ sütundaki ses bilgisi tanımları ile karşılaştırarak eşleştirin.
'hisetmedi' -> ünsüz türemesinin gösterilmemesi, 'nehirin' -> ünlü düşmesi kuralına uyulmaması, 'söyliyerek' -> gereksiz ünlü daralması yapılması, 'yavaşca' -> ünsüz benzeşmesi kuralına uyulmaması şeklinde doğru eşleşmeler kurulur.
Her bir kelimenin yapısındaki ses olayı ihlali, sağ sütundaki tanımlarla birebir eşleşmektedir.

Anahtar Kavram

Ses Olaylarına Dayalı Yazım Kuralları ve Hataları
Tahmini Süre:2m 0s
Ses Olaylarına Dayalı Yazım Kuralları ve Hataları Alıştırma Soruları — YKS TYT (Temel Yeterlilik Testi) | Examkin