Examkin

Soru

Zorluk: OrtaFiiller (Eylemler)

Baharın tatlı esintisiyle birlikte nehirler vadiden aşağıya coşkuyla akıyor. Yıllardır toprakla uğraşan dedem, çocukluğunun geçtiği bu eski bağ evinde huzurla yaşadı. Biz de ona yardım etmek için her sabah erkenden işe koyulduk.

Bu parçada geçen fiillerle ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

  1. İkinci cümlenin yüklemi, ek-fiil alarak birleşik zamanlı bir fiil olmuştur.Cevap
  2. B
    Birinci cümlenin yükleminde ünlü daralması gerçekleşmemiştir.
  3. C
    Türemiş yapılı fiilin kökü sesteşlik özelliği göstermektedir.
  4. D
    Üçüncü cümlede anlamca kaynaşmış birleşik fiil çekimlenmiştir.
  5. E
    Parçada basit, türemiş ve birleşik yapılı çekimli fiillerin tamamına yer verilmiştir.

Cevap

İkinci cümlenin yükleminin ek-fiil alarak birleşik zamanlı bir fiil olduğunu savunan seçenek söylenemez.
İkinci cümlenin yüklemi olan 'yaşadı' eylemi, sadece görülen geçmiş zaman kipi (-dı) ile çekimlenmiş basit zamanlı bir fiildir. Birleşik zamanlı olabilmesi için hikaye, rivayet veya şart ek-fiil eklerinden birini alarak iki kip ekiyle çekimlenmesi gerekirdi (örneğin 'yaşayacaktı', 'yaşarmış' gibi). Dolayısıyla bu fiilin ek-fiil alarak birleşik zamanlı olduğu yargısı yanlıştır.

Adım Adım Çözüm

1
Parçadaki çekimli fiilleri tespit etme
Çekimli fiiller sırasıyla 'akıyor', 'yaşadı' ve 'koyulduk' (işe koyulduk) kelimeleridir. Diğer fiil soylu sözcükler ('uğraşan', 'geçtiği', 'yardım etmek') ise fiilimsi (eylemsi) oldukları için çekimli fiil kategorisinde değerlendirilmez.
Çekimli fiiller ile fiilimsilerin karıştırılmaması ve analizin doğru çekimli fiiller üzerinden yapılması gerekir.
2
Fiillerin yapı özelliklerini inceleme
'akıyor' fiili yapım eki almadığı için basit yapılıdır. 'yaşadı' fiili 'yaş' isminden '-a' yapım ekiyle türetildiği için türemiş yapılıdır. 'işe koyulduk' fiili deyimleşmiş (anlamca kaynaşmış) olduğu için birleşik yapılıdır. Üç yapı türüne de örnek bulunmaktadır.
Seçeneklerdeki yapıya dair yargıların doğruluğunu test etmek.
3
Fiillerin zaman/kip ve ses özelliklerini inceleme
'akıyor' fiilindeki '-ı-' eki yardımcı ünlüdür, ünlü daralması yoktur. 'yaşadı' fiili ise sadece görülen geçmiş zaman eki (-dı) almıştır; ek-fiil alarak birleşik zamanlı olmamıştır (birleşik zamanlı olması için iki kip ekinin üst üste gelmesi gerekirdi, örneğin 'yaşayacaktı' gibi).
Kip ve zaman özelliklerini belirleyerek yanlış olan yargıyı saptamak.

Anahtar Kavram

Çekimli Fiillerde Yapı ve Zaman/Kip Çekimi
Bu soruyu puanla

Konular

Fiiller (Eylemler)

Bu konudan daha fazla soru