Soru

Zorluk: ZorDoğal (Fiziki) Şekilsel Bölgeler

Bir coğrafya öğretmeni, doğal şekilsel bölgelerin belirlenmesinde yer şekilleri, iklim ve bitki örtüsü gibi fiziki faktörlerin rol oynadığını; bu bölgelerin sınırlarının beşerî bölge sınırlarına göre çok daha uzun sürede değiştiğini ve doğal bölge sınırlarının genellikle kademeli bir geçiş özelliği gösterdiğini belirtmiştir. Öğretmen, bu konuyu pekiştirmek amacıyla Türkiye dilsiz haritası üzerinde beş farklı bölgeyi numaralandırarak işaretlemiştir.

Buna göre, haritada numaralandırılan alanlardaki doğal şekilsel bölge özellikleri ve sınır değişimleriyle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

  1. A
    Doğu Karadeniz kıyı kuşağında (IV) yer alan nemli-ormanlık bölge sınırları, beşerî faaliyetler ve sanayileşmeye bağlı olarak kısa sürede değişerek birkaç yıl içinde sanayi bölgesi sınırlarına dönüşebilir.
  2. B
    Hakkâri Yöresi'ndeki (V) yüksek dağlık bölge sınırları, bölgede inşa edilen yeni ulaşım yolları ve köprüler sayesinde doğal özelliklerini tamamen kaybederek kısa sürede düzlük-sade şekilsel bölge sınıfına dâhil edilmiştir.
  3. Teke Yarımadası'nda (II) karstik yap�� ve engebeli yer şekillerine bağlı olarak oluşturulan doğal şekilsel bölge sınırları ile seyrek nüfuslu beşerî bölge sınırları büyük oranda örtüşür ve bu doğal sınırların kısa sürede değişmesi beklenmez.Cevap
  4. D
    Tuz Gölü'nün güneyi (III) ile Ergene Havzası (I) arasındaki karasal iklim ve bozkır bitki örtüsü bölgelerinin s��nırları, bu iki alan arasındaki enlem farkının fazla olmasından dolayı keskin hatlarla birbirini kesmektedir.
  5. E
    Ergene Havzası'nda (I) tarımsal faaliyetleri geliştirmek amacıyla kurulan sulama birliği ve kooperatif sınırları, bölgenin fiziki yapısına bağlı olarak oluşturulan doğal şekilsel bölge sınıflandırmas��na dâhil edilir.

Cevap

Teke Yarımadası'nda karstik yapı ve engebeli yer şekillerine bağlı olarak oluşturulan doğal şekilsel bölge sınırları ile seyrek nüfuslu beşerî bölge sınırları büyük oranda örtüşür ve bu doğal sınırların kısa sürede değişmesi beklenmez.
Doğal şekilsel bölgeler yer şekilleri, iklim ve bitki örtüsü gibi fiziki özelliklere göre belirlenir. Bu bölgelerin sınırları yer şekillerine dayandığı zaman (örneğin dağlık, karstik bölge) sınırların değişmesi jeolojik süreçler gerektirdiğinden son derece yavaştır ve kolay kolay değişmez. Teke Yarımadası'ndaki karstik ve engebeli yer şekilleri, beşerî faaliyetleri (tarım, yerleşme, ulaşım vb.) kısıtlayarak bu alanın aynı zamanda seyrek nüfuslu bir beşerî bölge olmasına neden olmuştur. Dolayısıyla bu iki bölgenin sınırları büyük oranda çakışır.

Adım Adım Çözüm

1
Haritada numaralandırılmış alanların fiziki coğrafya özelliklerini belirleme.
I numaralı alan Ergene Havzası (sade yer şekilleri, bozkır), II numaralı alan Teke Yarımadası (dağlık-karstik yer şekilleri, maki), III numaralı alan Tuz Gölü güneyi (düz, kurak bozkır), IV numaralı alan Doğu Karadeniz kıyı kuşağı (dağlık-engebeli, nemli orman), V numaralı alan Hakkâri Yöresi (yüksek dağlık, alpin çayır) olarak tespit edilir.
Soruyu çözmek için öncelikle haritada işaretli alanların yer şekilleri, iklim ve bitki örtüsü özelliklerini belirlemek gerekir.
2
Doğal şekilsel bölgeler ile beşerî bölge sınırlarının ilişkisini ve sınırların değişim hızını inceleme.
Teke Yarımadası'nda karstik yapı ve engebeli dağlık yer şekilleri (doğal bölge) tarım ve ulaşımı zorlaştırdığı için nüfusun seyrek olmasına (beşerî bölge) yol açmıştır. Bu durum iki bölge sınırının örtüşmesini sağlar. Yer şekillerine dayalı doğal sınırların değişimi binlerce yıl sürdüğünden kısa sürede değişmesi imkânsızdır.
Doğal bölge sınırlarının beşerî sınırlara kıyasla çok yavaş değiştiği ve aralarındaki neden-sonuç ilişkisinin doğruluğu test edilir.
3
Seçenekleri analiz ederek doğru yargıya ulaşma.
Teke Yarımadası ile ilgili verilen bilginin coğrafya ilkelerine ve bölge kavramı kurallarına tam olarak uyduğu, diğer seçeneklerin ise kavramsal ve mantıksal hatalar barındırdığı görülür. Doğru cevaba ulaşılır.
Seçeneklerin her birindeki coğrafi iddiaların geçerliliği denetlenir.

Anahtar Kavram

Doğal şekilsel bölgelerin fiziki özelliklere göre belirlenmesi, sınırlarının kademeli değişmesi ve bu sınırların beşerî bölgelere kıyasla son derece yavaş değişmesi.
Tahmini Süre:2m 30s
Bu soruyu puanla