Çevre kimyası dersinde su ve toprak kirleticilerini araştıran bir öğrenci grubu, elde etti… — YKS TYT (Temel Yeterlilik Testi)

Çevre kimyası dersinde su ve toprak kirleticilerini araştıran bir öğrenci grubu, elde ettikleri veriler doğrultusunda şu tanımlamaları yapmıştır:

* X maddesi: Yapısındaki benzen halkası nedeniyle mikroorganizmalar tarafından doğada kolayca parçalanamayan petrol türevi temizlik aktif maddesidir.
* Y maddesi: Deterjanlara temizleme verimini artırmak amacıyla eklenen, sularda aşırı yosunlaşmaya (ötrofikasyon) neden olan fosfat bileşikleridir.
* Z maddesi: Endüstriyel atık sularla çevreye yayılan, canlı vücudunda birikerek (biyobirikim) sinir sistemi üzerinde ciddi tahribatlara yol açan $Pb^{2+}$ , $Hg^{2+}$ ve $Cd^{2+}$ iyonlarıdır.

Buna göre, bu kirleticilerle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

A
X maddesinin temizleme mekanizmasında apolar (hidrofob) uç su molekülleriyle, polar (hidrofil) uç ise yağ ve kir tanecikleriyle etkileşime girerek kiri ortamdan uzaklaştırır.
B
X maddesinin sert sularda bulunan $Ca^{2+}$ ve $Mg^{2+}$ iyonlarıyla çökelek oluşturma eğilimi sabuna göre çok daha fazla olduğundan sert sulardaki temizleme verimi oldukça düşüktür.
X maddesi çevre kirliliğine neden olan deterjan sınıfı bir kirletici iken; Z maddeleri doğada bozunup yok olmayan ağır metallerdir.Cevap
D
Y maddesinin doğada yarattığı kirlilik, doğada yalnızca plastik gibi yapay türleri bulunan polimer maddelerin kullanımıyla tamamen engellenebilir.
E
Z sınıfındaki ağır metaller, fosil yakıtların yanması sonucu havaya salınarak yağmur sularıyla birleştiğinde doğrudan asit yağmurlarını oluşturan gazlardır.

Cevap

X maddesinin çevre kirliliğine neden olan deterjan sınıfı bir kirletici, Z maddelerinin ise doğada bozunup yok olmayan ağır metaller olduğunu belirten ifade doğrudur.

Deterjan aktif maddesi olan X maddesi, yapısındaki benzen halkası nedeniyle doğada kolayca parçalanamaz ve çevre kirliliğine neden olur. Z maddesi olarak tanımlanan kurşun (

Pb^{2+}

), cıva (

Hg^{2+}

) ve kadmiyum (

Cd^{2+}

) iyonları ise ağır metaller olup doğada bozunmazlar ve biyobirikim gösterirler. Dolayısıyla bu durumun belirtildiği ifade doğrudur.

Adım Adım Çözüm

Tanımlanan X maddesinin özelliklerini ve çevreye etkisini belirleme

Yapısındaki benzen halkası ve petrol türevi olması, X maddesinin deterjan aktif maddesi (alkil benzen sülfonat) olduğunu gösterir. Benzen halkası doğada mikroorganizmalar tarafından kolay parçalanamaz ve kalıcı çevre kirliliğine neden olur.

Deterjanların kimyasal yapılarını ve doğada birikme özelliklerini analiz etmek için bu adım gereklidir.

Tanımlanan Y maddesinin özelliklerini ve çevreye etkisini belirleme

Deterjanlara temizleme verimini artırmak (sertliği gidermek) amacıyla eklenen fosfatlar, su kaynaklarına ulaştığında alglerin (yosunların) aşırı büyümesine (ötrofikasyon) neden olur. Bu durum sudaki çözünmüş oksijeni azaltarak ekosisteme zarar verir.

Fosfatların temizlik ürünlerindeki rolünü ve sularda neden olduğu kirlilik türünü ayırt etmek amacıyla yapılır.

Tanımlanan Z maddesinin özelliklerini ve çevreye etkisini belirleme

Kurşun (

Pb^{2+}

), cıva (

Hg^{2+}

) ve kadmiyum (

Cd^{2+}

) iyonları ağır metal kirleticileridir. Doğada elementel yapıda olduklarından bozunup yok olmazlar. Besin zinciriyle canlı dokularında birikirler (biyobirikim) ve sinir sistemine zarar verirler.

Ağır metaller sınıfını ve bunların toksik etkilerini doğrulamak için gereklidir.

Seçenekleri analiz ederek doğru yargıyı tespit etme

X maddesinin deterjan, Z maddelerinin ise ağır metal olduğunu belirten yargının doğru olduğu belirlenir. Diğer seçeneklerdeki hidrofil/hidrofob uç görevleri, sert su etkileşimi, polimerlerin yapısı ve asit yağmuru nedenleri bilimsel olarak yanlıştır.

Ulaşılan verilerle seçeneklerin bilimsel doğruluğunu karşılaştırmak için yapılır.

Anahtar Kavram

Su ve toprak kirleticilerinin (deterjanlar, ağır metaller, plastikler) kimyasal özellikleri, çevreye ve canlı sağlığına etkileri

Soru

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Konular

Bu konudan daha fazla soru