Soru

Zorluk: OrtaÜnsüz Yumuşaması

Türkçede sert ünsüzlerle (p, ç, t, k) biten sözcükler, ünlüyle başlayan bir ek aldıklarında bu ünsüzler yumuşayarak "b, c, d, g/ğ" seslerine dönüşür. Ancak bazı Türkçe ve yabancı sözcükler yapısal özelliklerinden dolayı bu kurala aykırılık gösterebilir ya da kuralın istisnasını oluşturabilir.

Buna göre, sol sütundaki sözcükleri sağ sütundaki açıklamalarla doğru şekilde eşleştiriniz.

  • HukukuYabancı kökenli bir sözcük olduğu için ünlüyle başlayan ek almasına rağmen ünsüz yumuşaması kuralına aykırılık gösterir.
  • YudumTürkçe tek heceli bir sözcük (eylem) olmasına rağmen ünlüyle başlayan ek aldığında ünsüz yumuşaması kuralına uyar (istisnadır).
  • SütüTürkçe tek heceli sözcüklerin büyük çoğunluğunda ünlüyle başlayan ek geldiğinde ünsüz yumuşamasının gerçekleşmeyeceğini örneklendirir.
  • ÇocuğuÇok heceli Türkçe bir sözcükte ünlüyle başlayan ek aldığında gerçekleşen düzenli ünsüz yumuşaması kuralını örneklendirir.

Cevap

Hukuku -> Yabancı kökenli bir sözcük olduğu için ünlüyle başlayan ek almasına rağmen ünsüz yumuşaması kuralına aykırılık gösterir. / Yudum -> Türkçe tek heceli bir sözcük (eylem) olmasına rağmen ünlüyle başlayan ek aldığında ünsüz yumuşaması kuralına uyar (istisnadır). / Sütü -> Türkçe tek heceli sözcüklerin büyük çoğunluğunda ünlüyle başlayan ek geldiğinde ünsüz yumuşamasının gerçekleşmeyeceğini örneklendirir. / Çocuğu -> Çok heceli Türkçe bir sözcükte ünlüyle başlayan ek aldığında gerçekleşen düzenli ünsüz yumuşaması kuralını örneklendirir.
Verilen sözcüklerin kökenleri ve hece yapıları incelendiğinde; 'hukuk' sözcüğünün yabancı kökenli olması nedeniyle yumuşamaya aykırı davrandığı, 'yut-' eyleminin tek heceli olmasına karşın yumuşayarak istisna teşkil ettiği, 'süt' sözcüğünün tek heceli sözcüklerde yumuşama olmaması genel eğilimini gösterdiği ve 'çocuk' sözcüğünün ise çok heceli Türkçe bir sözcük olarak düzenli yumuşamayı örneklendirdiği görülür. Bu durum sol ve sağ sütunlardaki tanımları tam olarak doğrular.

Adım Adım Çözüm

1
Sözcüklerin köklerini ve ek yapılarını tespit etme
"Hukuku" sözcüğünün kökü "hukuk" (yabancı kökenli isim), "yudum" sözcüğünün kökü "yut-" (tek heceli fiil), "sütü" sözcüğünün kökü "süt" (tek heceli isim), "çocuğu" sözcüğünün kökü ise "çocuk"tur (çok heceli isim).
Ses olaylarını doğru saptayabilmek için sözcüklerin yalın halleri (kökleri) ile aldıkları eklerin tahlil edilmesi şarttır.
2
Köklerin hece sayısını, Türkçe olup olmadığını ve sonundaki ünsüz harfleri değerlendirme
"Hukuk" iki heceli Arapça kökenli bir kelimedir ve son harfi "k"dir. "Yut-" tek heceli Türkçe bir fiildir ve son harfi "t"dir. "Süt" tek heceli Türkçe bir isimdir ve son harfi "t"dir. "Çocuk" çok heceli Türkçe bir isimdir ve son harfi "k"dir.
Ünsüz yumuşamasının istisnaları (tek hecelilik, yabancı köken, özel isimler vb.) bu özelliklere göre belirlenmektedir.
3
Ünlüyle başlayan ek getirildiğinde gerçekleşen değişimi ya da değişmemeyi kurallarla eşleştirme
"Hukuku" kelimesinde yumuşama olmaması yabancı sözcük aykırılığıdır. "Yudum" sözcüğünde yumuşama olması tek heceliler içindeki istisnadır. "Sütü" kelimesinde yumuşama olmaması tek heceli sözcüklerin genel eğilimidir. "Çocuğu" kelimesinde "k"nin "ğ"ye dönmesi genel yumuşama kuralıdır.
Elde edilen verilerle sağ sütundaki teorik açıklamaların birebir eşleştiği görülür.

Anahtar Kavram

Ünsüz yumuşaması kuralının uygulanma koşulları, tek heceli sözcüklerin durumu ve yabancı kökenli sözcüklerdeki aykırılıklar
Tahmini Süre:2m 0s
Bu soruyu puanla