Soru

Zorluk: Çok zorParagrafta Yardımcı Düşünceler

Aşağıdaki parçada bilişsel arkeoloji disiplini ele alınmaktadır.

(I) Bilişsel arkeoloji, antik toplulukların geride bıraktığı maddi kalıntıları salt pratik işlevleri ya da estetik nitelikleriyle sınırlı kalmadan, bu nesnelerin arka planında yatan zihinsel süreçlerin, soyut tasarımların ve sembolik sistemlerin izini sürerek inceler. (II) Son dönem teknolojik gelişmelerin arkeolojiye kazandırdığı nörogörüntüleme, üç boyutlu dijital modelleme ve sanal gerçeklik gibi modern araçlar; tarih öncesi dönemde yaşamış insanların mekânsal algılarını ve soyutlama yeteneklerini bilimsel olarak somutlaştırma noktasında araştırmacılara yepyeni ufuklar açmaktadır. (III) Ancak geçmişin zihinsel haritasını ç��karma çabası, çağdaş insanın kendi zihinsel şablonlarını ve modern dünyadaki algısal kalıplarını antik buluntulara doğrudan yansıtması gibi metodolojik bir anakronizm tehlikesini de her zaman bünyesinde barındırır. (IV) Dolayısıyla bu bilim dalı, sınırları iyi çizilmiş disiplinler arası bir metodolojiyle kendi kuramsal varsayımlarını sürekli denetlemek ve geçmişi incelerken kült��rel rölativizm ile tarafsızlık ilkelerini kararlılıkla korumak zorundadır.

Buna göre, parçada numaralanmış cümleler ile bu cümlelerden çıkarılabilecek yardımcı düşünceler eşleştirildiğinde hangi cümle hangi yardımcı düşünceyle eşleşir?

  • I. CümleMaddi kalıntıların pratik ya da estetik niteliklerinin ötesine geçilerek geçmiş toplulukların düşünsel sistemlerinin araştırıldığına
  • II. CümleGünümüz teknik imkânlarının, tarih öncesi bireylerin soyutlama kapasitesini ve mekân algılarını somut verilere dönüştürmede yeni yollar sunduğuna
  • III. CümleAntik dönem zihniyetini anlama sürecinde, modern insanın kendi düşünce kalıplarını geçmişe dayatmasıyla oluşabilecek metodolojik bir hata riskine
  • IV. CümleAlanın bilimsel tutarlılığını sürdürebilmesinin, kuramsal sınırların sorgulanması ve çoklu disiplinlerle eşgüdüm içinde kültürel göreceliğin savunulmasına bağlı olduğuna

Cevap

Birinci cümle maddi kalıntıların pratik ya da estetik niteliklerinin ötesine geçilerek geçmiş toplulukların düşünsel sistemlerinin araştırıldığına dair yargıyla; ikinci cümle günümüz teknik imkânlarının, tarih öncesi bireylerin soyutlama kapasitesini ve mekân algılarını somut verilere dönüştürmede yeni yollar sunduğuna dair yargıyla; üçüncü cümle antik dönem zihniyetini anlama sürecinde, modern insanın kendi düşünce kalıplarını geçmişe dayatmasıyla oluşabilecek metodolojik bir hata riskine dair yargıyla; dördüncü cümle ise alanın bilimsel tutarlılığını sürdürebilmesinin, kuramsal sınırların sorgulanması ve çoklu disiplinlerle eşgüdüm içinde kültürel göreceliğin savunulmasına bağlı olduğuna dair yargıyla eşleşir.
Doğru eşleştirmede her cümle, kendisinde doğrudan dile getirilen kavramların paraphrasing (farklı sözcüklerle yeniden ifade etme) yöntemiyle kurulmuş karşılıklarıyla eşleşmektedir: Birinci cümledeki nesnelerin ardındaki zihinsel süreçler odağı, maddi niteliklerin ötesine geçilmesiyle; ikinci cümledeki nörogörüntüleme ve modelleme gibi araçlar, günümüz teknik imkânlarının soyutlamayı somutlaştırma katkısıyla; üçüncü cümledeki çağdaş insanın kendi şablonlarını antik buluntulara yansıtması tehlikesi, modern insanın düşünce kalıplarını geçmişe dayatmasıyla oluşabilecek hata (anakronizm) riskiyle; dördüncü cümledeki rölativizmi elden bırakmama ve kuramsal denetim zorunluluğu ise kültürel görecelik ve kuramsal sınırların sorgulanması gereğiyle doğrudan örtüşür.

Adım Adım Çözüm

1
Parçada yer alan her bir cümleyi tek tek ele alıp içerdikleri temel yargı sınırlarını belirlemek.
Dört cümlenin de odaklandığı anahtar kavramlar (bilişsel süreçler, teknolojik somutlaştırma, anakronizm riski, disiplinler arası denetim ve rölativizm) tespit edilir.
Yardımcı düşünceleri belirlerken metindeki anlam kaymalarını önlemek.
2
Birinci cümledeki 'salt pratik işlevleri ya da estetik nitelikleriyle sınırlı kalmadan' ifadesi ile sağ taraftaki 'maddi kalıntıların pratik ya da estetik niteliklerinin ötesine geçilmesi' ifadesini ilişkilendirmek.
Birinci cümlenin karşılığı bulunur.
Birinci cümlenin anahtar kelimeleri ve amacı bu yargıda karşılanmıştır.
3
İkinci cümledeki 'nörogörüntüleme ve üç boyutlu modelleme gibi araçlar' (günümüz teknik imkânları) ile 'soyutlama yeteneklerini bilimsel olarak somutlaştırma' unsurlarını aramak.
İkinci cümle ile günümüz teknik imkânlarının soyutlama kapasitesini somutlaştırmasına dair yargı eşleşir.
Cümledeki araçlar ve ulaşılan sonuç bu yargıda özetlenmiştir.
4
Üçüncü cümledeki 'çağdaş insanın kendi zihinsel şablonlarını antik buluntulara doğrudan yansıtması' ile 'metodolojik bir anakronizm tehlikesi' ifadelerini analiz etmek.
Üçüncü cümle ile modern insanın kendi düşünce kalıplarını geçmişe dayatmasıyla oluşabilecek metodolojik hata riski eşleşir.
Anakronizm kelimesinin Türkçedeki karşılığı ve yöntem bilimsel riski bu yargıda doğrudan ifade edilmiştir.
5
Dördüncü cümledeki 'disiplinler arası metodoloji', 'kuramsal varsayımları denetlemek' ve 'kültürel rölativizm ilkelerini korumak' hedeflerini sağ taraftaki kalan son yargıyla karşılaştırmak.
Dördüncü cümlenin kuramsal sınırların sorgulanması ve çoklu disiplinlerle kültürel göreceliğin korunması gerekliliğine dair yargıyla eşleştiği doğrulanır.
Dördüncü cümlenin ana fikri olan bilimsel tutarlılık ve rölativizm gereksinimi bu yargıda yer almaktadır.

Anahtar Kavram

Paragrafta Yardımcı Düşünceler
Bu soruyu puanla