Examkin

Nükleik Asitler

5 soru

Tüm türler5Çoktan seçmeli3Sıralama2
Soru 1Soru →

Laboratuvar ortamında gerçekleştirilen bir deneyde, eşit sayıda nükleotit içeren doğrusal (lineer) bir DNA molekülü ile bir mRNA molekülü, uygun hidrolitik enzimlerin bulunduğu iki ayrı deney tüpüne konularak en küçük organik ve inorganik yapı birimlerine (azotlu organik bazlar, pentoz şekerleri ve fosfat grupları) kadar tamamen hidroliz ediliyor.

Buna göre, gerçekleşen hidroliz tepkimeleri ve oluşan ürünlerle ilgili;

I. mRNA molekülünün tamamen hidroliz edilmesi sürecinde harcanan su miktarı, DNA molekülünün hidrolizinde harcanan su miktarından fazladır.
II. Reaksiyonlar tamamlandığında her iki tüpte de eşit sayıda pentoz şekeri açığa çıkar.
III. DNA'nın hidrolizi sonucu oluşan pürin bazlarının sayısı, mRNA'nın hidrolizi sonucu oluşan pürin bazlarının sayısına her zaman eşittir.

ifadelerinden hangileri doğrudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: I ve II

Cevap

I ve II ifadeleri doğrudur.
Doğrusal bir mRNA molekülü tek bir zincirden oluştuğu için N−1N-1 adet fosfodiester bağı içerir. Aynı sayıda nükleotit içeren çift zincirli doğrusal bir DNA molekülü ise iki zincirden oluştuğu için N−2N-2 adet fosfodiester bağı içerir. Her iki molekülün de en küçük organik ve inorganik yapı taşlarına (baz, şeker, fosfat) kadar hidrolizinde nükleotit içi ester ve glikozit bağları da koparılacağından (2N2N adet bağ), mRNA'nın hidrolizinde toplam 3N−13N-1 molekül su harcanırken DNA'nın hidrolizinde 3N−23N-2 molekül su harcanır. Dolayısıyla mRNA hidrolizinde harcanan su daha fazladır. Ayrıca her iki molekülün nükleotit sayısı eşit (NN) olduğundan hidrolizleri sonucu açığa çıkan pentoz şekerlerinin (deoksiriboz ve riboz) toplam sayısı da NN olup birbirine eşittir.

Adım Adım Çözüm

1
Doğrusal DNA ve mRNA moleküllerinin fosfodiester bağ sayılarının belirlenmesi
Eşit sayıda (NN) nükleotit içeren moleküllerden; iki zincirli doğrusal DNA'da N−2N-2 adet fosfodiester bağı bulunurken, tek zincirli mRNA'da N−1N-1 adet fosfodiester bağı bulunur.
Her bir doğrusal zincirdeki fosfodiester bağı sayısı, o zincirdeki nükleotit sayısının 1 eksiğidir.
2
Tam hidroliz durumunda koparılan diğer kovalent bağların hesaplanması
Her nükleotitte 1 ester ve 1 glikozit bağı bulunur. NN nükleotit içeren DNA ve mRNA'nın her birinde NN ester ve NN glikozit bağı vardır. Tam hidrolizde bu bağların tamamı koparılır.
Moleküllerin en küçük yapı birimlerine (baz, şeker, fosfat) ayrılması için nükleotit içi bağların da koparılması gerekir.
3
Harcanan toplam su miktarlarının karşılaştırılması (Öncül I'in analizi)
DNA için harcanan su = (N−2)+2N=3N−2(N-2) + 2N = 3N-2. mRNA için harcanan su = (N−1)+2N=3N−1(N-1) + 2N = 3N-1. mRNA hidrolizinde daha fazla su harcanır. Bu nedenle I. öncül doğrudur.
Her kovalent bağın hidrolizi için bir molekül su harcanır.
4
Açığa çıkan pentoz şekerlerinin karşılaştırılması (Öncül II'nin analizi)
DNA'dan NN adet deoksiriboz, mRNA'dan ise NN adet riboz şekeri açığa çıkar. Her ikisi de 5 karbonlu pentoz şekeri olduğundan açığa çıkan toplam pentoz sayısı eşittir (NN). Bu nedenle II. öncül doğrudur.
Deoksiriboz ve riboz şekerlerinin her ikisi de pentoz sınıfına dahildir.
5
Açığa çıkan pürin bazlarının karşılaştırılması (Öncül III'ün analizi)
Çift zincirli DNA'da pürin sayısı her zaman toplam nükleotit sayısının yarısıdır (N/2N/2). Ancak tek zincirli mRNA'da pürin (adenin + guanin) oranı değişkenlik gösterebilir ve her zaman N/2N/2 olmak zorunda değildir. Bu nedenle III. öncül yanlıştır.
Tek zincirli nükleik asitlerde baz eşleşmesi kuralı (Chargaff kuralı) bulunmadığı için pürin bazlarının sayısı nükleotit sayısının yarısına eşit olmak zorunda değildir.

Anahtar Kavram

Nükleik asitlerin yapısal özellikleri ve hidroliz reaksiyonları
Tahmini Süre:3m 0s
Soru 2Soru →

Bir hücreden izole edilen nükleik asit zincirinin tamamen hidroliz edilmesiyle elde edilen aşağıdaki moleküllerden hangisi, bu zincirin RNA'ya değil, kesinlikle bir DNA molekülüne ait olduğunu kanıtlar?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Timin organik bazı

Cevap

Timin organik bazı
Timin organik bazı yalnızca DNA nükleotitlerinin yapısına katılan azotlu bir organik bazdır. RNA moleküllerinin yapısında timin bulunmaz, onun yerine urasil organik bazı bulunur. Bu nedenle, izole edilen nükleik asit zincirinin hidroliz ürünleri arasında timin organik bazının bulunması, bu zincirin kesinlikle DNA molekülüne ait olduğunu kanıtlar.

Adım Adım Çözüm

1
DNA ve RNA moleküllerinin yapısal bileşenleri (azotlu organik bazlar, pentoz şekerleri ve fosfat grubu) karşıla��tırılır.
Adenin, guanin, sitozin bazları ile fosfat grubu her iki nükleik asitte de ortaktır. Timin organik bazı sadece DNA'ya; urasil organik bazı ve riboz şekeri ise sadece RNA'ya özgüdür.
Hidroliz ürünleri arasında nükleik asit türlerinden yalnızca birine özgü bir molekülün aranması gerekir.
2
Seçeneklerde verilen moleküller arasından sadece DNA'ya özgü olan molekül belirlenir.
Timin organik bazı yalnızca DNA molekülünün yapısında bulunduğundan, hidroliz ürünleri arasında timin bazının bulunması bu zincirin kesinlikle DNA olduğunu kanıtlar.
Soruda nükleik asit zincirinin kesinlikle DNA'ya ait olduğunu gösteren kanıt aranmaktadır.

Anahtar Kavram

DNA ve RNA moleküllerinin kendilerine özgü azotlu organik bazları (DNA için Timin, RNA için Urasil)
Soru 3Soru →

Nükleik asitlerin ve onları oluşturan alt birimlerin dehidrasyon sentezi süreçlerinde kurulan her bir kovalent bağa karşılık bir molekül su (H2OH_2O) açığa çıkar.

Buna göre, aşağıda belirtilen moleküllerin en basit bileşenlerinden (azotlu organik baz, pentoz şekeri ve inorganik fosfat) dehidrasyon senteziyle üretilmeleri sırasında açığa çıkan su miktarlarının en az olandan en çok olana doğru sıralanışı nasıl olmalıdır?

Öğeleri doğru sıraya koymak için sürükleyin

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Sentez sürecinde açığa çıkan su miktarlarının en azdan en çoğa doğru doğru sıralaması: nükleosit, nükleotit, dinükleotit ve trinükleotit şeklindedir.
Verilen moleküller en basit bileşenlerinden itibaren sentezlendiğinde kurulan kovalent bağ sayıları su çıkışını belirler. Nükleositte 1 (glikozit), nükleotitte 2 (1 glikozit + 1 ester), dinükleotitte 5 (2 glikozit + 2 ester + 1 fosfodiester), trinükleotitte ise 8 (3 glikozit + 3 ester + 2 fosfodiester) bağ kurulur. Bu nedenle en az su açığa çıkarandan en çok su açığa çıkarana doğru sıralama nükleosit, nükleotit, dinükleotit ve trinükleotit şeklinde olmalıdır.

Adım Adım Çözüm

1
Nükleosit sentezinde kurulan bağ sayısın�� ve açığa çıkan su miktarını belirlemek.
Nükleosit molekülü, bir azotlu organik baz ile bir pentoz şekerinin glikozit bağıyla birleşmesiyle oluşur. 1 kovalent bağ kurulduğu için 1 molekül H2OH_2O açığa çıkar.
Dehidrasyon sentezinde kurulan her kovalent bağa karşılık bir molekül su açığa çıkmaktadır.
2
Nükleotit sentezinde kurulan bağ sayısını ve açığa çıkan su miktarını belirlemek.
Nükleotit molekülü; baz, şeker ve fosfatın birleşmesiyle oluşur. Baz ile şeker arasında 1 glikozit bağı, şeker ile fosfat arasında 1 ester bağı kurulur. Toplam 2 kovalent bağ kurulduğu için 2 molekül H2OH_2O açığa çıkar.
Nükleotit sentezi, nükleosite bir fosfat grubu eklenmesini (ester bağı kurulumunu) gerektirir.
3
Dinükleotit sentezinde kurulan bağ sayısını ve açığa çıkan su miktarını belirlemek.
Dinükleotit sentezinde, sıfırdan başlandığında iki adet nükleotit sentezlenir (2 x 2 = 4 su) ve bu iki nükleotit 1 fosfodiester bağıyla birbirine bağlanır (1 su). Toplamda 2 glikozit, 2 ester ve 1 fosfodiester bağı kurulur. Bu da 5 molekül H2OH_2O açığa çıkarır.
Dinükleotit yapısında toplam 5 adet kovalent bağ bulunur.
4
Trinükleotit sentezinde kurulan bağ sayısını ve açığa çıkan su miktarını belirlemek.
Trinükleotit sentezinde, sıfırdan başlandığında üç adet nükleotit sentezlenir (3 x 2 = 6 su) ve bu nükleotitler 2 fosfodiester bağıyla birbirine bağlanır (2 su). Toplamda 3 glikozit, 3 ester ve 2 fosfodiester bağı kurulur. Bu da 8 molekül H2OH_2O açığa çıkarır.
Trinükleotit yapısında toplam 8 adet kovalent bağ bulunur.
5
Açığa çıkan su miktarlarını karşılaştırarak küçükten büyüğe sıralamak.
Su miktarları sırasıyla: Nükleosit (1) < Nükleotit (2) < Dinükleotit (5) < Trinükleotit (8). Doğru sıralama bu şekilde elde edilir.
Moleküllerin yapısal karmaşıklığı arttıkça sentezleri için gereken kovalent bağ sayısı ve dolayısıyla açığa çıkan su miktarı artar.

Anahtar Kavram

Nükleik asitlerin monomer ve polimer düzeyindeki dehidrasyon sentezi ve kurulan kovalent bağ çeşitleri.
Soru 4Soru →

Ökaryotik bir hücrede nükleik asitlerin yapısını ve hücresel organizasyonunu inceleyen bir öğrenci, bazı yapısal birimleri listelemiştir.

Buna göre, aşağıda verilen yapısal birimleri en basit (küçük) yapıdan en karmaşık (büyük) yapıya doğru olacak şekilde sıralayınız.

Öğeleri doğru sıraya koymak için sürükleyin

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Doğru sıralama en basit birim olan azotlu organik bazdan başlayarak; nükleozit, nükleotit, gen ve en karmaşık nükleoprotein yapı olan kromatin ipliğe doğru gitmelidir: Timin azotlu organik bazı -> Timidin molekülü -> Timin deoksiribonükleotiti -> Gen bölgesi -> Kromatin iplik.
Sıralama basitten karmaşığa doğru; tek bir azotlu organik baz olan timin ile başlar. Bu baza şeker eklendiğinde nükleozit (timidin), nükleozite fosfat eklendiğinde nükleotit oluşur. Çok sayıda nükleotit bir araya gelerek geni oluşturur ve en son bu dev molekül histon proteinleriyle sarılarak kromatin ipliği meydana getirir.

Adım Adım Çözüm

1
En küçük yapısal bileşeni belirleyin.
Timin azotlu organik bazı, sadece tek bir azotlu halkadan oluştuğu için en basit yapıdır.
Diğer tüm yapılar bu bazın üzerine şeker, fosfat veya protein eklenmesiyle inşa edilir.
2
Nükleozit ve nükleotit yapılarının karmaşıklığını karşılaştırın.
Timidin bir nükleozittir (baz + deoksiriboz), timin deoksiribonükleotiti ise nükleotittir (baz + deoksiriboz + fosfat). Nükleozit, nükleotitten daha basit bir yapıdır.
Nükleotit sentezi sırasında nükleozite fosfat eklenmesiyle nükleotit elde edilir.
3
Polimer ve kromatin iplik düzeyindeki yapıları karşılaştırın.
Gen, çok sayıda nükleotidin bir araya gelmesiyle oluşan bir polimer zinciridir. Kromatin iplik ise bu DNA zincirlerinin proteinlerle paketlenmiş hâlidir.
Kromatin iplik hem DNA'yı hem de histon proteinlerini içerdiğinden en büyük ve en karmaşık yapıdır.

Anahtar Kavram

Nükleik asitlerin yapısal organizasyon basamakları
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 5Soru →

Sağlıklı bir ökaryotik hücrede gerçekleşen nükleik asit sentezi, hidrolizi ve bu moleküllerin yapısal özellikleri ile ilgili olarak aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: mRNA, tRNA ve rRNA moleküllerinin tamamı protein sentezinde görev almasına rağmen, sitoplazmadaki serbest amino asitleri ribozoma taşımakla yükümlü olan yalnızca tRNA'dır.

Cevap

mRNA, tRNA ve rRNA moleküllerinin tamamı protein sentezinde görev almasına rağmen, sitoplazmadaki serbest amino asitleri ribozoma taşımakla yükümlü olan yalnızca tRNA'dır.
Protein sentezinde görev alan üç temel RNA çeşidi (mRNA, tRNA, rRNA) bulunur. Bunların tamamı protein sentezinde aktif rol oynar. Ancak sitoplazmada serbest halde bulunan amino asitleri bağlayarak onları mRNA üzerindeki kodonlara uygun şekilde ribozoma taşımak yalnızca tRNA moleküllerinin görevidir.

Adım Adım Çözüm

1
RNA çeşitlerinin protein sentezindeki rollerini analiz etmek.
mRNA'nın genetik şifreyi taşıdığı, rRNA'nın ribozomun yapısını oluşturduğu ve tRNA'nın amino asitleri taşıdığı belirlenir. Bu durumda, serbest amino asitleri ribozoma taşıma görevinin yalnızca tRNA'ya ait olduğu doğrulanır.
Hücredeki RNA çeşitlerinin işlevsel farklılıklarını tespit ederek doğru seçeneğe ulaşmak.
2
DNA ve RNA baz eşleşmesi kurallarını incelemek.
RNA'da timin bulunmadığı, DNA'da ise urasil bulunmadığı bilgisiyle DNA'daki adenin karşısına RNA'da urasil geleceği ve DNA'da urasil bulunamayacağı doğrulanır.
Baz eşleşmelerini karıştırmaya yönelik seçeneklerin yanlışlığını kanıtlamak.
3
Polinükleotit sentezindeki ester ve fosfodiester bağları ile su hesabı ilişkilerini matematiksel olarak doğrulamak.
100100 nükleotitlik doğrusal bir zincirde 9999 fosfodiester bağı kurulduğu ve hidrolizinde 9999 su harcandığı, toplam ester bağının ise nükleotit içi ester bağlarıyla birlikte 199199 olduğu hesaplanır.
Dehidrasyon ve hidroliz süreçlerindeki sayısal yanılgıları belirlemek.

Anahtar Kavram

Nükleik asitlerin yapısal birimleri, bağ çeşitleri, baz bileşimleri ve RNA tiplerinin hücresel işlevleri
Nükleik Asitler Alıştırma Soruları — YKS TYT (Temel Yeterlilik Testi) | Examkin