Examkin

Türkiye'de İklim ve Özellikleri

4 soru

Soru 1Soru →

Türkiye'de sıcaklığın enlem (mutlak konum) etkisine bağlı olarak güneyden kuzeye doğru düzenli bir şekilde azalması beklenir. Ancak bazı durumlarda bu genel kurala uymayan sıcaklık özellikleri görülmektedir.

Buna göre, aşağıdaki gözlemlerden hangileri Türkiye'deki sıcaklık dağılışının enlem etkisiyle açıklanamayacağına örnek gösterilebilir?

I. Kış mevsiminde Mersin'in sıcaklık ortalamasının Samsun'dan yüksek olması
II. Yaklaşık aynı enlemde yer alan İzmir ve Van'ın ocak ayı sıcaklık ortalamalarının birbirinden farklı olması
III. Ocak ayında kuzeyde yer alan Sinop'un sıcaklık ortalamasının, daha güneyde yer alan Konya'dan yüksek olması

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: II ve III

Cevap

İzmir ve Van'ın ocak ayı sıcaklıklarının farklı olması ile Sinop'un ocak ayı sıcaklığının Konya'dan yüksek olması
İzmir ve Van'ın yaklaşık aynı enlemde bulunmalarına rağmen Van'ın çok daha soğuk olması yükselti ve karasallık farkıyla açıklanır. Sinop'un Konya'dan daha kuzeyde olmasına rağmen ocak ayında daha sıcak olması ise denizellik etkisiyle açıklanır. Bu iki durum enlem (mutlak konum) etkisiyle açıklanamaz, göreceli konum özelliklerinin bir sonucudur. Mersin'in Samsun'dan sıcak olması ise Mersin'in güneyde yer alması sebebiyle enlem etkisine uygundur.

Adım Adım Çözüm

1
Birinci öncülün enlem ilişkisini inceleme
Mersin (36∘ K36^\circ\text{ K}) Samsun'dan (41∘ K41^\circ\text{ K}) daha güneydedir. Ekvator'a yakın olan Mersin'in kışın daha sıcak olması enlem (mutlak konum) etkisine tamamen uygundur.
Enlem etkisine göre Ekvator'a yakın yerlerin daha sıcak olması beklenir.
2
İkinci öncülün enlem ilişkisini inceleme
İzmir ve Van yaklaşık aynı enlemdedir (38∘ K38^\circ\text{ K}). Ancak İzmir deniz kıyısında ve alçak iken, Van iç kesimde ve yüksek konumdadır. Bu yüzden ocak ayında İzmir çok daha sıcaktır. Enlemleri aynı olmasına rağmen sıcaklıklarının farklı olması enlemle değil, göreceli konumla (denizellik, yükselti ve karasallık) açıklanır.
Aynı enlem üzerindeki noktalara güneş ışınlarının geliş açısı aynıdır, dolayısıyla sıcaklık farkı göreceli konumla açıklanır.
3
Üçüncü öncülün enlem ilişkisini inceleme
Sinop (42∘ K42^\circ\text{ K}) Konya'dan (38∘ K38^\circ\text{ K}) daha kuzeydedir. Enlem etkisine göre Sinop'un daha soğuk olması gerekirken, denizellik ve nemlilik nedeniyle ocak ayı sıcaklığı Konya'dan daha yüksektir. Bu durum enlem etkisiyle çelişir ve göreceli konumla açıklanır.
Kuzeydeki bir yerin güneydeki bir yerden sıcak olması enlem kuralına terstir.

Anahtar Kavram

Türkiye'de sıcaklık dağılışını etkileyen faktörlerin mutlak konum (enlem) ve göreceli konum (denizellik, yükselti, karasallık) çerçevesinde değerlendirilmesi.
Soru 2Soru →

Türkiye'de güneyden kuzeye gidildikçe enlem etkisine bağlı olarak sıcaklıkların genel olarak azalması beklenir. Ancak kış mevsiminde Karadeniz kıyısındaki Samsun'un ortalama sıcaklığının, İç Anadolu'da yer alan ve daha güneyde bulunan Ankara'dan daha yüksek olduğu görülür.

Samsun'un Ankara'ya göre daha kuzeyde yer almasına rağmen kışın daha sıcak olması, aşağıdakilerden hangisiyle açıklanır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Samsun'un deniz kıyısında yer alması ve nemliliğin sıcaklığı dengelemesi

Cevap

Samsun'un deniz kıyısında yer alması ve nemliliğin sıcaklığı dengelemesi
Samsun'un deniz kıyısında yer alması ve nemliliğin sıcaklığı dengelemesi ifadesi doğrudur. Samsun, deniz kıyısında yer aldığı için nem oranı yüksektir. Nemlilik havanın aşırı soğumasını önler. Ankara ise deniz etkisinden uzak, karasal ve yüksek bir konumda yer aldığı için kışın çok daha fazla soğur. Bu sebeple Samsun, enlem olarak daha kuzeyde yer almasına rağmen kış mevsiminde Ankara'dan daha sıcaktır.

Adım Adım Çözüm

1
Enlem ve sıcaklık ilişkisini değerlendirmek
Normalde enlem etkisine göre daha güneydeki Ankara'nın kışın Samsun'dan daha sıcak olması beklenir.
Güneyden kuzeye gidildikçe güneş ışınlarının düşme açısı daralır.
2
Göreceli konum faktörlerini analiz etmek
Samsun'un deniz kıyısında olması (0 m0\text{ m}) ve Ankara'nın karasal ve yüksekte (900 m900\text{ m}) bulunması sıcaklık farkını oluşturur.
Denizler nem oranı nedeniyle kışın yavaş soğur, karalar ise hızlı soğur.
3
Doğru seçeneği belirlemek
Samsun'un Ankara'dan sıcak olmasının temel sebebi denizelliktir.
Denizellik ve nemlilik, kışın sıcaklığın çok fazla düşmesini engeller.

Anahtar Kavram

Türkiye'de Sıcaklık Dağılışı Üzerinde Mutlak ve Göreceli Konumun Etkileri
Soru 3Soru →

Türkiye’de sıcaklıkların dağılışı üzerinde mutlak konum (enlem) ve göreceli konum (yükselti, denizellik-karasall��k, karasal kütlelerin etkisi vb.) faktörleri birlikte rol oynar.

Antalya ve Şanlıurfa yaklaşık olarak aynı enlemlerde yer almalarına karşın;

I. Şanlıurfa’da yaz sıcaklık ortalamasının Antalya’dan daha yüksek olması,
II. Antalya’da kış sıcaklık ortalamasının Şanlıurfa’dan daha yüksek olması,
III. Her iki ilde de güneyden esen rüzgarların sıcaklığı artırıcı etki yapması

durumlarından hangileri göreceli (özel) konum özelliklerinin sıcaklık üzerindeki etkisine örnek gösterilebilir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: I ve II

Cevap

I ve II nolu öncüller göreceli konuma örnek gösterilir.
Antalya ve Şanlıurfa yaklaşık aynı enlemdedir. Buna rağmen yazın Şanlıurfa'nın karasallık ve güneyden gelen sıcak rüzgarların etkisiyle Antalya'dan daha sıcak olması ile kışın Antalya'nın denizellik/nemlilik etkisiyle Şanlıurfa'dan daha ılık olması göreceli konum özelliklerinin sonucudur. Dolayısıyla 'I ve II' ifadelerini barındıran seçenek doğrudur.

Adım Adım Çözüm

1
Öncülleri mutlak ve göreceli konum etkileri bakımından analiz etmek.
I. öncüldeki sıcaklık farkı karasallık (göreceli konum), II. öncüldeki kış sıcaklığı farkı denizellik (göreceli konum) ile ilgilidir. III. öncüldeki güneyden esen rüzgarların sıcaklığı artırması ise Türkiye'nin Kuzey Yarım Küre'de yer almasının (mutlak konum) bir sonucudur.
Aynı enlem üzerindeki merkezlerde enlem etkisinin sıcaklığa olan doğrudan katkısı devre dışı kaldığı için sıcaklık farkları göreceli konuma dayandırılır.
2
Göreceli konum etkisiyle oluşan durumları gruplandırıp doğru seçeneği belirlemek.
I ve II nolu durumlar göreceli konuma örnek oluştururken, III nolu durum mutlak konuma örnek oluşturur.
Soru kökünde yalnızca göreceli konumun etkisine örnek olan durumlar istendiği için doğru öncüller birleştirilir.

Anahtar Kavram

Türkiye'de Sıcaklık Dağılışında Mutlak ve Göreceli Konumun Etkileri
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 4Soru →

Türkiye'de kış mevsiminde sıcaklıkların dağılışı üzerinde denizellik, karasallık ve yükselti gibi göreceli konum özellikleri belirleyici bir rol oynar. Bu durum, bazı şehirler arasındaki kış sıcaklığı ilişkisinin enlem-sıcaklık ili��kisiyle çelişmesine (enleme ters düşmesine) neden olur.

Buna göre, aşağıdaki durumların hangisinde ortaya çıkan kış mevsimi sıcaklık ilişkisi enlem etkisiyle çelişir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Trabzon'un Ocak ayı sıcaklık ortalamasının Sivas'tan yüksek olması

Cevap

Trabzon'un Ocak ayı sıcaklık ortalamasının Sivas'tan yüksek olması
Trabzon'un Ocak ayı sıcaklık ortalamasının Sivas'tan yüksek olması enlem-sıcaklık ilişkisine ters düşer. Normal şartlarda güneyden kuzeye gidildikçe enlem etkisine bağlı olarak sıcaklığın düşmesi gerekirken, daha kuzeyde bulunan Trabzon'un kışın daha güneydeki Sivas'tan sıcak olması göreceli konum (denizellik ve alçak olması) ile açıklanır ve enlemle çelişir.

Adım Adım Çözüm

1
Şehirlerin enlem konumlarını karşılaştırın.
Trabzon yaklaşık 41∘K41^\circ\text{K} enleminde, Sivas ise yaklaşık 39∘45′K39^\circ 45'\text{K} enleminde yer alır. Trabzon daha kuzeydedir.
Enlem etkisine göre daha kuzeyde yer alan Trabzon'un kış sıcaklıklarının Sivas'tan daha düşük olması beklenir.
2
Şehirlerin kış sıcaklığı değerlerini ve aralarındaki ilişkiyi inceleyin.
Trabzon'un Ocak ayı ortalaması (7∘C7^\circ\text{C} civarı), Sivas'tan (−3∘C-3^\circ\text{C} civarı) daha yüksektir. Yani daha kuzeydeki Trabzon, daha güneydeki Sivas'tan daha sıcaktır.
Bu durum, normal enlem-sıcaklık ilişkisine (güneyden kuzeye sıcaklığın azalması beklentisine) ters düşmektedir.
3
Enleme ters düşen bu durumun nedenini belirleyin.
Göreceli konum faktörleri (Trabzon'un deniz kıyısında yer alması ve yükseltisinin az olması; Sivas'ın ise karasal ve yüksek olması) enlem etkisini baskılamıştır.
Bu durum enlem etkisiyle çelişen bir sıcaklık dağılışını kanıtlar.

Anahtar Kavram

Enlem ve göreceli konumun (denizellik, yükselti) sıcaklık üzerindeki etkileri
Tahmini Süre:1m 30s
Türkiye'de İklim ve Özellikleri Alıştırma Soruları — YKS TYT (Temel Yeterlilik Testi) | Examkin