Aşırı gerekçelendirme etkisi, bireyin zaten içsel olarak motive olduğu ve yapmaktan keyif aldığı bir eyleme yönelik dışsal bir ödül (para, hediye, statü vb.) sunulduğunda, eyleme yönelik içsel motivasyonunun azalması durumunu ifade eder. Klasik davranışçı psikoloji yaklaşımları ödüllerin davranışı her koşulda pekiştireceğini öngörürken, bu olgu ödüllerin motivasyonel süreçlerde her zaman yapıcı sonuçlar doğurmadığını ortaya koymaktadır. Birey, başlangıçta kendi arzusu, merakı ve öğrenme güdüsü doğrultusunda gerçekleştirdiği bir faaliyeti, dışsal ödülün devreye girmesiyle birlikte artık sadece o ödülü elde etmek için katlanılan bir yükümlülük veya 'iş' olarak algılamaya başlar. Bu bilişsel dönüşüm, bireyin özerklik ve kendi kaderini tayin etme hissini zedeler ve eylemin kendisinden aldığı doymuşluğu köreltir. Örneğin, resim yapmayı çok seven bir çocuğa çizdiği her resim için para verilmeye başlandığında, çocuk bir süre sonra sadece maddi kazanç için resim yapmaya başlayabilir ve dışsal ödül ortadan kalktığında resim yapmaya olan ilgisini tamamen kaybedebilir. Dolayısıyla dışsal teşvikler, bireyin içsel değer atfetme mekanizmalarını gölgeleyerek yaratıcılık ve uzun vadeli bağlılık üzerinde yıkıcı bir etki yaratabilir. Eğitimden iş dünyasına kadar pek çok alanda ödüllendirme stratejileri kurgulanırken bu paradoksal etkinin göz önünde bulundurulması, bireylerin eylemlerle kurduğu sahici bağın korunması açısından hayati bir öneme sahiptir.
Bu parçadan hareketle aşırı gerekçelendirme etkisiyle ilgili aşağıdakilerden hangisine ulaşılamaz?
- ABireyin eylemi kendi isteğiyle gerçekleştirdiğine dair inancı, dışsal bir ödülün varlığıyla birlikte zedelenebilir.
- BKlasik davranışçı psikoloji teorileri, ödüllerin davranışı pekiştirme etkisini genelleştirerek olumsuz motivasyonel süreçleri göz ardı etmiştir.
- CBir etkinliğin sadece ödül elde etmeye yönelik bir araca dönüşmesi, bireyin o süreçten alacağı doyumun azalmasına yol açar.
- Dışsal ödüllerin kaldırılması, bireyin o eyleme yönelik başlangıçtaki içsel motivasyonunu hızlıca ve kendiliğinden geri kazanmasını sağlar.Answer
- EEğitim ve iş dünyası gibi motivasyon stratejilerinin uygulandığı alanlarda, dışsal ödüllerin yıkıcı etkileri göz önünde bulundurulmalıdır.