Examkin

Question

Difficulty: MediumBirleşik Kelimelerin Yazımı

Resmî yazışmalarda ve kamu personeli yönetiminde kullanılan belgelerde dil bilgisi kurallarına uyulması, ciddiyet ve anlaşılırlık açısından esastır. Özellikle yardımcı eylemlerle kurulan birleşik fiillerin ve kalıplaşmış birleşik kelimelerin yazımı bu belgelerde dikkat edilmesi gereken hususların başında gelir.

Buna göre, aşağıdaki cümlelerin hangisinde birleşik kelimelerin yazımıyla ilgili bir yazım yanlışı yapılmıştır?

  1. A
    Kurumun stratejik hedeflerine ulaşabilmesi için tüm birimlerin eş güdüm içinde çalışması üst makamlarca emredilmiştir.
  2. B
    Yeni personelin kuruma uyum sürecinde yaşayabileceği olası aksaklıkları fark etmek, birim amirlerinin temel görevlerinden biridir.
  3. Disiplin yönetmeliğine göre, geçerli bir mazeret bildirmeksizin çalışma alanını terkeden memur hakkında soruşturma açılır.Answer
  4. D
    Görevini yerine getirirken sehven hata yaptığı anlaşılan personelin durumu, iyi niyet kapsamında kurul tarafından affedilmiştir.
  5. E
    Belediye hizmet binasının girişine dikilen hanımeli çiçekleri, personelin ve vatandaşların hoş bir ortamda karşılanmasını sağlamaktadır.

Answer

Çalışma alanını 'terkeden' ifadesinin kullanıldığı seçenek hatalıdır; çünkü bu ifadenin 'terk eden' şeklinde ayrı yazılması gerekir.
Doğru cevap, içerisinde 'terkeden' ifadesinin geçtiği seçenektir. Türk Dil Kurumu kurallarına göre, 'etmek, edilmek, eylemek, olmak, olunmak' yardımcı fiilleriyle kurulan birleşik fiiller, ilk kelimesinde herhangi bir ses düşmesi veya türemesine uğramazsa ayrı yazılır. 'Terk' kelimesi ile 'etmek' fiili birleşirken herhangi bir ses olayı gerçekleşmediği için bu ifade 'terk eden' şeklinde ayrı yazılmalıdır.

Step-by-Step Solution

1
Yardımcı eylemlerle (etmek, olmak) kurulan birleşik fiilleri tespit et.
Cümlelerde 'emredilmiştir', 'fark etmek', 'terkeden', 'affedilmiştir' ve 'hanımeli' sözcükleri incelenmelidir.
Yazım yanlışının bu kelime gruplarında olup olmadığını belirlemek için ilk adımdır.
2
Ses olayı (düşme veya türeme) kuralını uygula.
Emretmek (emir + etmek), affetmek (af + etmek) ve kaydolmak (kayıt + olmak) gibi kelimelerde ses olayı olduğu için bitişik yazılır. Fark etmek ve terk etmek gibi kelimelerde ses olayı olmadığı için ayrı yazılır.
TDK kurallarına göre yardımcı fiille kurulan birleşik fiillerin bitişik yazılması için ses olayının gerçekleşmesi şarttır.
3
Kalıplaşmış ve anlam kaymasına uğramış kelimeleri kontrol et.
Hanımeli gibi kelimeler artık gerçek anlamından uzaklaşıp bir tür (çiçek) adı olduğu için bitişik yazılır.
Birleşik kelimenin her iki ögesi veya ikinci ögesi anlam değişikliğine uğradığında kelime bitişik yazılır.

Key Concept

Yardımcı Fiillerle Kurulan Birleşik Fiillerin Yazımı

Hints

1
Yardımcı eylemlerle (etmek, olmak) kurulan birleşik fiillerin bitişik yazılması için bir 'ses olayı' (ünlü düşmesi veya ünsüz türemesi) şarttır.
2
'Terk' kelimesini 'etmek' fiiliyle birleştirirken ağzımızdan fazladan bir ses çıkıyor mu veya bir ses kayboluyor mu dikkat edin.
3
'Emretmek'te ünlü düşmesi, 'affetmek'te ünsüz türemesi varken; 'terk etmek' ve 'fark etmek'te hiçbir ses olayı yoktur.

Practice More

Benzer şekilde ses olayı olmayan 'arz etmek', 'ayırt etmek' ve 'not etmek' gibi fiillerin de her zaman ayrı yazıldığını unutmayın.

Alternative Method

Kelimeyi hecelerine ayırarak birleşme noktasındaki ses değişimlerini kontrol edebilirsiniz. Eğer 'emir-etmek' yerine 'em-ret-mek' diyorsak bir ses düşmüştür ve bitişik yazılır.
Estimated Time:50s
Rate this question

Topics

Birleşik Kelimelerin Yazımı

More questions from this topic