Examkin

Question

Difficulty: Very hardHükümet Sistemleri ve Demokrasi Modelleri

1982 Anayasası'nda gerçekleştirilen 2017 anayasa değişiklikleri sonrasında Türk hükümet sistemi, klasik parlamenter modelden radikal bir kopuş yaşayarak yürütme erkinin tek bir merkezde toplandığı 'monist' bir yapıya bürünmüştür. Bu dönüşüm, parlamentonun yürütme üzerindeki denetim yollarının 'siyasi' ve 'cezai' niteliğini de yeniden tanımlamıştır.

Buna göre, Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sistemi'nin yürütme yapısı ve denetim mekanizmalarının niteliği dikkate alındığında, aşağıdaki ifadelerden hangisi bu sistemin demokratik denetim ve sorumluluk rejimine dair en doğru tespittir?

  1. Yürütme yetkisinin münhasıran Cumhurbaşkanı'na ait olması nedeniyle bakanların Meclis'e karşı siyasi sorumluluklarının bulunmaması; bunun yerine Meclis'in denetim yetkisinin suç işlediği iddia edilen yürütme mensupları için 'cezai' sorumluluk (Meclis soruşturması) odağına kaymış olması.Answer
  2. B
    Sistemin 'yarı-başkanlık' modeliyle örtüşecek şekilde, Cumhurbaşkanı'nın halk tarafından seçilmesi ve Başbakanlık makamının yürütme organı içerisinde dengeleyici bir dualist unsur olarak korunması.
  3. C
    Meclis'in, Bakanlar Kurulu'nun genel politikalarını onaylamadığı durumlarda 'gensoru' vererek kabinenin tamamını görevden alabilme yetkisinin rasyonelleştirilmiş parlamenterizm gereği devam etmesi.
  4. D
    Cumhurbaşkanı yardımcıları ve bakanların, göreve başlamadan önce Meclis Genel Kurulu'ndan güvenoyu almalarının zorunlu tutulması ve bu yolla yasama organına karşı bireysel sorumluluklarının tesis edilmesi.
  5. E
    Cumhurbaşkanı'nın yasama organını feshetmesi durumunda, bu kararın yürürlüğe girmesinin Meclis'in salt çoğunlukla vereceği bir 'uygun bulma' kararına bağlı tutularak denge-denetleme sağlanması.

Answer

Yürütme yetkisinin monist yapıda olması sebebiyle siyasi sorumluluğun bulunmadığı, ancak Meclis soruşturması yoluyla cezai sorumluluğun işletilebildiği tespiti doğrudur.
Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sistemi'nde yürütme organı 'monist' (tek başlı) bir yapıdadır. Bu sistemde Başbakanlık ve Bakanlar Kurulu kavramları anayasal olarak kaldırılmış, tüm yürütme yetkisi Cumhurbaşkanı'nda toplanmıştır. Bunun doğal bir sonucu olarak yasama organının yürütmeyi siyasi nedenlerle görevden almasını sağlayan 'güvenoyu' ve 'gensoru' mekanizmaları da kaldırılmıştır. Denetim, sadece görevle ilgili suçlar kapsamında işletilen 'cezai sorumluluk' (Meclis Soruşturması) ile sınırlandırılmıştır.

Step-by-Step Solution

1
Yürütme yapısını analiz etme
2017 değişikliği ile Başbakanlık kaldırılmış, yürütme yetkisi ve görevi sadece Cumhurbaşkanı'na verilmiştir (Monist yapı).
Sistemin yapısal karakterini (tek başlı yürütme) belirlemek için ilk adımdır.
2
Siyasi sorumluluk mekanizmalarını inceleme
Gensoru ve güvenoyu gibi yasamanın yürütmeyi siyasi nedenlerle (politika beğenmeme vb.) görevden alma yolları kaldırılmıştır.
Başkanlık tipi sistemlerin temel özelliği olan 'organların birbirinin hukuki varlığına siyasi yolla son verememesi' kuralını doğrulamak içindir.
3
Cezai sorumluluk rejimini değerlendirme
Cumhurbaşkanı, yardımcıları ve bakanlar için sadece görevleriyle ilgili suç işledikleri iddiasıyla 'Meclis Soruşturması' açılabileceği ve Yüce Divan'a sevk edilebilecekleri öngörülmüştür.
Denetimin siyasi boyuttan hukuki/cezai boyuta kaydığını anlamak için gereklidir.
4
Diğer modellerle karşılaştırma yapma
Sistem, Başbakanlık makamının yokluğuyla Yarı-Başkanlık'tan; seçimlerin karşılıklı yenilenmesiyle ise Klasik Başkanlık'tan ayrılır.
Seçeneklerdeki kavram karmaşasını (monist/dualist/siyasi/cezai) çözmek için nihai adımdır.

Key Concept

Hükümet Sistemlerinde Yürütmenin Yapısı ve Sorumluluğu
Estimated Time:3m 0s
Rate this question

Topics

Hükümet Sistemleri ve Demokrasi Modelleri

More questions from this topic