Türkiye'de sıcaklık dağılışı üzerinde mutlak (matematik) ve göreceli (özel) konum faktörle… — KPSS Genel Yetenek - Genel Kültür

Türkiye'de sıcaklık dağılışı üzerinde mutlak (matematik) ve göreceli (özel) konum faktörleri birlikte etkili olmaktadır. Aşağıdaki tabloda, aynı boylam üzerinde yer alan $X$ ve $Y$ merkezlerinin Ocak ayı ortalama gerçek ve indirgenmiş sıcaklık değerleri verilmiştir:

Merkez	Ocak Ayı Gerçek Sıcaklığı ( $^\circ\text{C}$ )	Ocak Ayı İndirgenmiş Sıcaklığı ( $^\circ\text{C}$ )
$X$	$2$	$7$
$Y$	$9$	$9$

$X$ merkezinin $Y$ merkezine göre daha güneyde yer aldığı bilindiğine göre, $X$ merkezinin Ocak ayı indirgenmiş sıcaklığının $Y$ merkezinden daha düşük olması aşağıdakilerden hangisi ile açıklanabilir?

A
$X$ merkezinin deniz seviyesinden olan yükseltisinin daha fazla olması
$Y$ merkezinin denizel etkilere açık, $X$ merkezinin ise şiddetli karasallık etkisinde olmasıAnswer
C
$X$ merkezini kış mevsiminde etkileyen dinamik kökenli alçak basınç merkezleri
D
$X$ merkezinde iğne yapraklı orman kuşaklarının daha geniş yer kaplaması
E
$Y$ merkezinde kış mevsiminde tarım ürünlerinin yetişme süresinin daha uzun olması

Answer

Kuzeyde yer alan merkezin denizel etkilere açık olması, güneydeki merkezin ise karasal olması nedeniyle ortaya çıkan enleme aykırı durum.

Doğru cevap olan denizellik ve karasallık etkisi; kış mevsiminde Türkiye'de enlem etkisini en çok bozan faktördür.

Y

merkezinin deniz seviyesinde ve deniz kıyısında olması onu ılıman tutarken,

X

merkezinin güneyde olmasına rağmen iç kesimde (karasal) kalması sıcaklığının (indirgenmiş olsa dahi) daha düşük çıkmasına neden olmuştur.

Step-by-Step Solution

Merkezlerin yükseltilerini tespit etme

X

merkezi

1000\text{m}

(

7 - 2 = 5^\circ\text{C}

fark,

5 \times 200 = 1000\text{m}

Y

merkezi ise

0\text{m}

(deniz seviyesi) yükseltisindedir.

Gerçek sıcaklık ile indirgenmiş sıcaklık arasındaki fark yükseltiyi verir.

İndirgenmiş sıcaklıkları enlem bazında karşılaştırma

X

merkezi (Güney)

7^\circ\text{C}

Y

merkezi (Kuzey)

9^\circ\text{C}

indirgenmiş sıcaklığa sahiptir.

İndirgenmiş sıcaklıkta yükselti etkisi yoktur; farkın nedeni ya enlem ya da denizellik-karasallıktır.

Enlem ve özel konum çelişkisini analiz etme

Normalde Güney (

X

) daha sıcak olmalıydı ancak Kuzey (

Y

) daha sıcak. Bu durum enlem etkisinin denizellik/karasallık tarafından maskelendiğini kanıtlar.

Kışın denizler karalardan daha geç soğuduğu için deniz kıyısındaki yerler, enlem olarak daha kuzeyde olsalar bile daha ılık kalırlar.

Key Concept

İndirgenmiş Sıcaklık ve Denizellik-Karasallık İlişkisi

Hints

İndirgenmiş sıcaklık teriminin ne anlama geldiğini hatırlayın; bu sıcaklık türünde yükselti bir faktör müdür?

Normalde Türkiye'de güneyden kuzeye gidildikçe sıcaklığın azalması beklenir (Enlem). Burada tam tersi bir durum var.

Kışın bir bölgeyi, enlem olarak kuzeyde olmasına rağmen daha sıcak tutabilen 'nemli ve denizel' havayı düşünün.

Practice More

İndirgenmiş sıcaklık haritaları ile gerçek sıcaklık haritaları arasındaki farkın en çok olduğu bölgeyi (Doğu Anadolu) inceleyerek kavramı pekiştirin.

Alternative Method

Tablodaki 'Gerçek - İndirgenmiş' farkına bakarak merkezlerin yükseltilerini hesaplayın. Daha sonra bu yükseltileri 'sıfır' kabul edip sadece enlem ve denizellik açısından bir denge kurun.

Estimated Time:2m 0s

Question

Answer

Step-by-Step Solution

Key Concept

Common Mistakes

Hints

Practice More

Alternative Method

Topics

More questions from this topic