Examkin

Question

Difficulty: Very hardBirleşik Kelimelerin Yazımı

Türkçede isim soylu sözcüklerle 'etmek, olmak' yardımcı fiilleri birleşirken isimde bir ses düşmesi, ses türemesi veya ses değişimi meydana gelirse sözcükler bitişik; herhangi bir ses olayı meydana gelmezse ayrı yazılır. Ancak bazı sözcükler, herhangi bir ses olayı olmamasına rağmen gelenekleşmiş olarak bitişik yazılabilmektedir.

Buna göre, aşağıdaki cümlelerin hangisinde birleşik sözcüklerin yazımıyla ilgili bir yazım yanlışı yapılmıştır?

  1. A
    Bilim insanları, laboratuvarda elde edilen verileri diğerlerinden ayırt etmek için titiz bir yöntem izlediler.
  2. B
    Genç sporcu, kariyerindeki engelleri aşmak için uzun bir yol katettiğini her fırsatta dile getiriyordu.
  3. Şirket yönetimi, çalışanlarına sunduğu imkanları yeni dönemde daha da iyileştireceğini vaadetti.Answer
  4. D
    Eski çağlarda hükümdarlar, fethettikleri topraklardaki kaynakları gasbetmek için büyük ordular kurarlardı.
  5. E
    Karşılaştığı tüm zorluklara rağmen hayallerinden asla vazgeçmeyeceğini bir kez daha kanıtladı.

Answer

Söz konusu cümlede yer alan 'vaadetti' ifadesinin yazımı yanlıştır; sözcüğün doğru yazımı 'vaat etti' şeklinde ayrı olmalıdır.
Doğru cevap, söz verme anlamındaki 'vaat' sözcüğünün yardımcı fiille kullanımıyla ilgilidir. 'Vaat' sözcüğü 'etmek' fiiliyle birleşirken bir ünlü düşmesi veya ünsüz türemesi yaşanmaz (kelime kökünde zaten iki 'a' harfi vardır). Bu nedenle TDK kurallarına göre bu ifade 'vaat etti' şeklinde ayrı yazılmalıdır.

Step-by-Step Solution

1
Cümlelerdeki 'yardımcı fiille kurulan birleşik fiilleri' tespit et.
Ayırt etmek, katetmek, vaadetti, gasbetmek, vazgeçmek.
Yazım yanlışının hangi kural ihlalinden kaynaklandığını bulmak için odak noktasını belirlemek gerekir.
2
Yardımcı fiillerdeki ses olaylarını (düşme, türeme, değişim) kontrol et.
'Vaat' sözcüğünde herhangi bir ses olayı (türeme veya düşme) yoktur. 'Gasp' sözcüğünde p > b değişimi vardır. 'Katetmek' ise istisnai bir durumdur.
Bitişik veya ayrı yazılma kuralının temel dayanağı olan ses olaylarını doğrulamak için bu adım gereklidir.
3
TDK'nin özel/gelenekleşmiş bitişik yazılan kelimeler listesini hatırla.
'Katetmek', 'vazgeçmek' ve 'gasbetmek' TDK'ye göre bitişik; 'vaat etmek' ise ayrı yazılmalıdır.
Genel kuralın dışındaki istisnaları (katetmek gibi) bilmek, üst düzey sorularda belirleyicidir.

Key Concept

Yardımcı Fiillerle Kurulan Birleşik Fiillerin Yazımı

Hints

1
Cümlelerdeki 'etmek' ve 'olmak' fiillerine odaklanın ve bu fiillerin önündeki isimlerin köklerini kontrol edin.
2
Bazı kelimeler (katetmek, menetmek gibi) bir ses olayı olmasa bile gelenekselleştikleri için bitişik yazılır; ancak 'vaat' sözcüğünde böyle bir durum yoktur.
3
'Vaat' kelimesindeki çift 'a' harfi sizi yanıltmasın; bu bir ses türemesi değil, kelimenin orijinal halidir. Dolayısıyla yardımcı fiille birleşirken ayrı yazılmalıdır.

Practice More

TDK'nin 'Yardımcı Fiille Kurulan Birleşik Fiiller' başlığı altındaki istisnai bitişik yazılan (defetmek, menetmek, katetmek) kelime listesini ezberlemek bu tarz karmaşık soruları çözmenizi kolaylaştırır.

Alternative Method

Şüpheli gördüğünüz fiili 'olay' açısından analiz edin: Ünlü düşmüş mü? (Hayır), Ünsüz ikizleşmiş mi? (Hayır), Ünsüz yumuşamış mı? (Hayır). Eğer bu üçü de yoksa ve kelime istisnalar (katetmek vb.) arasında değilse ayrı yazın.
Estimated Time:1m 30s
Rate this question

Topics

Birleşik Kelimelerin Yazımı

More questions from this topic