Lozan Antlaşması sonrasında Türkiye ile İngiltere arasında çözülemeyen Musul Sorunu, Milletler Cemiyeti'ne taşındığında taraflar arasında hukuki bir yetki tartışması yaşanmıştır. Türkiye, Cemiyet Meclisi'nin Lozan Antlaşması'nın maddesine dayanarak bir "tahkim" (hakemlik) kararı veremeyeceğini, sadece "tavsiye" kararı alabileceğini savunmuştur.
Bu hukuki uyuşmazlık üzerine Milletler Cemiyeti'nin başvurusuyla Lahey Adalet Divanı'nın verdiği tavsiye kararı ve sonrasındaki gelişmelere dair aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
- ADivan, Türkiye'nin tezini haklı bularak Cemiyet Meclisi'nin sınır belirleme yetkisinin bulunmadığına ve kararın taraflar için bağlayıcı olmadığına hükmetmiştir.
- Divan, Lozan Antlaşması'nın ilgili maddesinin Cemiyet Meclisi'ne kesin ve bağlayıcı bir sınır tayin etme yetkisi verdiğini belirtmiş; bu durum Türkiye'nin diplomatik manevra alanını daraltmıştır.Answer
- CDivan kararı sonrasında Musul bölgesinde bir halk oylaması (plebisit) yapılmasına karar verilmiş, ancak bölgedeki karışıklıklar nedeniyle bu oylama gerçekleştirilememiştir.
- DDivan, bölgedeki petrol gelirlerinin %10'unun 25 yıl süreyle Türkiye'ye verilmesi şartıyla Musul'un Irak'a bırakılmasını öngören antlaşma metnini bizzat hazırlamıştır.
- EDivan, Brüksel Hattı'nın hukuka aykırı olduğunu ve Musul'un statüsünün ancak yeni bir uluslararası konferansta belirlenebileceğini açıklayarak süreci Lozan'a geri döndürmüştür.
Answer
Lahey Adalet Divanı, Lozan Antlaşması'nın Cemiyet Meclisi'ne bağlayıcı karar alma yetkisi verdiğine hükmederek Türkiye'nin aleyhine bir hukuki zemin oluşturmuştur.
Doğru seçenek, Divan'ın Lozan Antlaşması'nın 3. maddesini 'bağlayıcı sınır belirleme yetkisi' şeklinde yorumladığını belirtir. Bu karar, Türkiye'nin 'Cemiyet sadece tavsiye verebilir' şeklindeki savunmasını hukuken çürütmüş ve Musul'un kaybedilmesine giden yolu açmıştır.
Step-by-Step Solution
Key Concept
Lahey Adalet Divanı Tavsiye Kararı (1925) ve Musul Sorunu Hukuki Süreci
Hints
1
Türkiye, Lozan'daki ifadenin sadece 'tavsiye' niteliğinde olduğunu savunuyordu.
2
Lahey Adalet Divanı, 1925 yılında Milletler Cemiyeti Meclisi'nin yetkisini 'nihai ve bağlayıcı bir tahkim' olarak tanımladı.
3
Bu karar, Türkiye'nin 'uluslararası hukuk' nezdinde elini zayıflatan en kritik teknik detaylardan biridir.
Practice More
Bu karardan sonra Türkiye'nin neden askeri seçeneği kullanamadığını anlamak için Şeyh Sait İsyanı ve dönemin askeri hazırlıklarını inceleyebilirsiniz.
Alternative Method
Soruyu çözerken, Türkiye'nin dış politikada Musul konusunda yalnız kalışını ve Milletler Cemiyeti'nin İngiltere yanlısı tutumunu göz önüne alarak, Divan'ın da bu yapıya paralel bir karar vermiş olabileceğini mantıken çıkarabilirsiniz.
Estimated Time:2m 0s