Examkin

Question

Difficulty: HardMontrö Boğazlar Sözleşmesi

19231923 tarihli Lozan Boğazlar Sözleşmesi’nde, Boğazlar’ın güvenliği Milletler Cemiyeti’nin garantisi altına alınmış ve yönetimi uluslararası bir komisyona bırakılmıştır. Ancak 19301930’lu yılların ortalarından itibaren İtalya ve Almanya gibi devletlerin saldırgan politikaları, bu kolektif güvenlik sisteminin yetersizliğini ortaya koymuştur. Türkiye, 'şartların köklü biçimde değiştiğini' ileri sürerek Boğazlar rejiminin yeniden düzenlenmesini talep etmiş ve bu süreç 19361936’da Montrö Boğazlar Sözleşmesi ile sonuçlanmıştır.

Montrö Boğazlar Sözleşmesi’nde yer alan aşağıdaki hükümlerden hangisi, Türkiye’nin Boğazlar üzerindeki egemenliğini sadece idari bir yetki olmaktan çıkarıp, uluslararası kriz anlarında Türkiye’ye geniş bir 'stratejik takdir yetkisi' ve diplomatik inisiyatif tanıyan en kritik hükümdür?

  1. A
    Boğazlar Komisyonu’nun kaldırılarak tüm görev ve yetkilerinin Türk Hükûmeti’ne devredilmesi
  2. Türkiye’nin, kendisini 'pek yakın bir savaş tehlikesi' tehdidi altında sayması durumunda, Boğazlar rejimini savaş hükümlerine göre uygulama yetkisine sahip olmasıAnswer
  3. C
    Boğazlar’ın her iki yakasında Lozan ile getirilen 'askersizleştirilmiş bölgelerin' kaldırılarak Türkiye’ye tahkimat yapma hakkı verilmesi
  4. D
    Karadeniz’e kıyısı olmayan devletlerin savaş gemilerine toplam tonaj ve Karadeniz’de kalış süresi bakımından sınırlama getirilmesi
  5. E
    Ticaret gemilerinin, gece ve gündüz, bayrak ve yük ne olursa olsun geçiş serbestliğinin ilkesel olarak korunması

Answer

Türkiye’nin, kendisini 'pek yakın bir savaş tehlikesi' tehdidi altında görmesi durumunda Boğazlar rejimini savaş hükümlerine göre uygulama yetkisine sahip olması hükmü, Türkiye'ye en geniş stratejik takdir yetkisini tanımaktadır.
Montrö'nün 21. maddesi, Türkiye'ye kendisini bir savaş tehdidi altında hissettiği an (savaş başlamadan önce) Boğazlar'ı kapatma yetkisi verir. Bu durum, Türkiye'nin güvenlik algısının uluslararası hukuk nezdinde birincil belirleyici kabul edilmesi anlamına gelir ki bu, 'stratejik takdir yetkisi'nin en somut örneğidir.

Step-by-Step Solution

1
Lozan ve Montrö arasındaki temel farkı analiz et.
Lozan'da yönetim uluslararası komisyonda ve güvenlik Milletler Cemiyeti'ndeydi. Montrö ile yönetim ve güvenlik tamamen Türkiye'ye geçti.
Soruda istenen 'stratejik takdir yetkisi'nin hangi maddede daha belirgin olduğunu anlamak için egemenlik devrinin ötesine bakılmalıdır.
2
Stratejik inisiyatif ve takdir yetkisi kavramını değerlendir.
Bir devletin fiilen savaşta olmadığı halde, bir tehdidi 'pek yakın' olarak tanımlayıp savaş hukukunu işletmesi (madde 21), en üst düzey diplomatik ve askeri inisiyatiftir.
Komisyonun kaldırılması veya asker bulundurma hakkı statik haklardır; ancak savaş tehdidi ilanı dinamik bir kriz yönetimi yetkisidir.

Key Concept

Montrö Boğazlar Sözleşmesi'nde Türkiye'nin Takdir Yetkisi (Madde 21)

Hints

1
Türkiye'nin sadece 'idari' değil, kriz anlarında 'karar verici' olduğu maddeyi arayın.
2
Savaş çıkmadan önce savaş çıkacakmış gibi davranma yetkisi hangi maddede gizlidir?
3
Sözleşmenin 21. maddesi olan 'yakın savaş tehlikesi' Türkiye'nin diplomatik elini en çok güçlendiren maddedir.

Practice More

Montrö Sözleşmesi'nin günümüzdeki önemi ve Kanal İstanbul tartışmaları bağlamındaki hukuki statüsünü inceleyebilirsiniz.

Alternative Method

Lozan'daki kısıtlamaları (Komisyon, askersiz alan) hatırlayıp Montrö'deki 'artı' yetkileri karşılaştırarak en 'subjektif/inisiyatif' gerektiren yetkiyi tespit edin.
Estimated Time:2m 0s
Rate this question

Topics

Montrö Boğazlar Sözleşmesi

More questions from this topic