Examkin

Question

Difficulty: HardTürkiye'de Sıcaklık ve İzotermler

Türkiye'nin Ocak ayı indirgenmiş sıcaklık izoterm haritası incelendiğinde; enlem etkisi nedeniyle sıcaklıkların güneyden kuzeye doğru düzenli olarak azalması beklenirken, Kuzey Anadolu kıyılarındaki sıcaklık değerlerinin (örneğin Samsun), enlem olarak daha güneyde yer alan İç ve Doğu Anadolu'daki birçok merkezden (örneğin Sivas veya Erzurum) daha yüksek olduğu görülmektedir.

Buna göre, kuzeydeki kıyı merkezlerinin indirgenmiş sıcaklığının güneydeki iç kesim merkezlerinden daha yüksek olması, aşağıdakilerden hangisinin sıcaklık üzerindeki etkisinin enlem etkisinden daha baskın olduğunu kanıtlar?

  1. Denizelliğin ısıyı koruyucu, karasallığın ise soğutucu etkisiAnswer
  2. B
    Güneydeki merkezlerin yükseltisinin kuzeydeki merkezlerden fazla olması
  3. C
    Kuzey Anadolu dağlarının bakı etkisiyle güneye bakan yamaçlarının daha sıcak olması
  4. D
    Türkiye'nin Kuzey Yarım Küre'de yer alması nedeniyle güneyden gelen rüzgarların sıcaklığı artırması
  5. E
    Boylam farkı nedeniyle güneş ışınlarının düşme açısının doğu-batı yönünde değişmesi

Answer

Söz konusu durum denizelliğin sıcaklığı artırıcı, karasallığın ise azaltıcı etkisinden kaynaklanmaktadır.
Doğru yanıt olan denizellik ve karasallık etkisi, kış aylarında denizlerin ısıyı yavaş kaybetmesi nedeniyle Kuzey Anadolu kıyılarının ılıman kalmasını, iç kesimlerin ise hızla ısı kaybederek soğumasını açıklar. Bu durum, yükselti etkisi ortadan kaldırılsa dahi (indirgenmiş sıcaklık) kuzey kıyılarının güneydeki iç kesimlerden daha sıcak kalmasına neden olur ve enlem kuralını bozar.

Step-by-Step Solution

1
İndirgenmiş sıcaklık kavramını analiz et.
Yükseltinin sıcaklık üzerindeki etkisi (her 200200 metrede 1∘C1^\circ C azalma) yok sayılır; tüm merkezler 00 metrede kabul edilir.
Soruda 'indirgenmiş sıcaklık' vurgusu yapıldığı için yükselti bir cevap olamaz.
2
Enlem etkisiyle beklenen durumu saptla.
Normalde Türkiye Kuzey Yarım Küre'de olduğu için güneydeki merkezlerin (Ekvator'a yakın) kuzeydekilerden daha sıcak olması gerekir.
Enlem, güneş ışınlarının düşme açısını belirleyen ana faktördür.
3
Verilen çelişkiyi değerlendir.
Kuzeydeki (Samsun vb.) merkezler, güneydeki (Sivas, Erzurum vb.) merkezlerden daha sıcaktır. Bu durum enlemle çelişir.
Matematik konumla açıklanamayan bu durum özel konum şartlarıyla açıklanmalıdır.
4
Özel konum faktörlerini (denizellik-karasallık) karşılaştır.
Denizler geç soğuduğu için kışın kıyılar (kuzeyde bile olsa) ılımandır; karalar hızla soğuduğu için iç kesimler (güneyde bile olsa) çok soğuktur.
Nemin sıcaklık üzerindeki dengeleyici etkisi, enlem etkisini baskılamıştır.

Key Concept

İndirgenmiş Sıcaklık ve Denizellik-Karasallık İlişkisi

Hints

1
Soruda 'indirgenmiş sıcaklık' dendiğinde yükseltiyi seçeneklerden hemen elemelisin.
2
Ekvator'a uzak olan bir yerin daha yakın olan bir yerden sıcak olması, enlem kuralının bozulduğunu gösterir.
3
Kışın denizlerin ılık, karaların ise çok soğuk olması, Karadeniz kıyılarını İç Anadolu'dan daha sıcak yapar.

Practice More

Türkiye'nin Temmuz ayı indirgenmiş sıcaklık haritasında en yüksek sıcaklıkların Güneydoğu Anadolu'da olmasının nedenlerini (enlem, karasallık ve Basra alçak basıncı) inceleyiniz.
Estimated Time:1m 30s
Rate this question

Topics

Türkiye'de Sıcaklık ve İzotermler

More questions from this topic