Examkin

Question

Difficulty: HardTürk-İslam Devletlerinde Devlet Yönetimi

Karahanlılar, Gazneliler ve Büyük Selçuklular gibi Türk-İslam devletlerinde merkezi yönetim; eski Türk devlet gelenekleri, İslam dininin getirdiği hükümler ve İran devlet bürokrasisinin bir senteziyle şekillenmiştir. Bu kurumsal yapı içerisinde hükümdarın yetkileri ve divanların işleyişi hakkında pek çok detay bulunmaktadır.

Buna göre, Türk-İslam devletlerindeki yönetim anlayışıyla ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi, öğrencinin bu döneme dair sahip olduğu bir 'kavram yanılgısını' (misconception) yansıtmaktadır?

  1. A
    İslamiyet'in kabulüyle birlikte hükümdarların halife adına hutbe okutması ve 'menşur' alması, egemenliğin meşruiyetine manevi bir temel kazandırmıştır.
  2. Hükümdarın başkanlık ettiği 'Divan-ı Saltanat', 'Kut' inancından kaynaklanan mutlak yetkileri halk adına denetleyen ve kısıtlayan demokratik bir yasama organıdır.Answer
  3. C
    'Melik' adı verilen hanedan üyelerinin eyaletlerde geniş idari ve askeri yetkilerle donatılması, 'ülke hanedanın ortak malıdır' anlayışının bir sonucudur.
  4. D
    İkta sistemi, toprağın mülkiyetini devlette tutarak taşrada feodal bir aristokrasinin oluşmasını engellemek ve merkezi otoriteyi korumak amacıyla uygulanmıştır.
  5. E
    Gulam sistemi ile yetiştirilenlerin hem orduda hem de bürokraside görev alması, doğrudan sultana bağlı ve liyakat esaslı bir yönetici sınıfı oluşturmayı hedefler.

Answer

Hükümdarın yetkilerinin Divan tarafından demokratik bir biçimde kısıtlandığı ve Divan'ın bir yasama organı olduğu ifadesi bir kavram yanılgısıdır.
Türk-İslam devletlerinde 'Divan-ı Saltanat', devletin en yüksek yürütme ve danışma organıdır. Ancak bu kurum, modern parlamentolar gibi hükümdarın yetkilerini demokratik yollarla kısıtlayan veya yasama yapan bir organ değildir. Hükümdarın yetkileri ilahi kaynaklı (Kut) kabul edildiği için son söz daima sultana aittir. Bu nedenle Divan'ın hükümdarın yetkilerini halk adına denetleyen demokratik bir meclis olduğu yönündeki düşünce temel bir kavram yanılgısıdır.

Step-by-Step Solution

1
Hükümdarlık kaynağını analiz etme
Hükümdar, yetkisini Tanrı/Allah'tan aldığına inanılan 'Kut' inancına dayandırır.
Türk devlet geleneğinde egemenlik ilahi kaynaklıdır ve mutlak bir karakter taşır.
2
Divan-ı Saltanat'ın niteliğini belirleme
Divan, bir meclis veya yasama organı değil, bir 'danışma ve yürütme' organıdır.
Son söz her zaman hükümdara aittir; divan sadece devlet işlerinin görüşüldüğü ve kararların sultana arz edildiği bir yapıdır.
3
Kavramları karşılaştırma
Demokratik yasama ve kuvvetler ayrılığı gibi modern kavramlar o dönemle bağdaşmaz.
Hükümdarın mutlak otoritesini kısıtlayan bir anayasal veya yasama organı mevcut değildir.

Key Concept

Divan-ı Saltanat'ın Danışma Organı Niteliği ve Mutlak Otorite

Hints

1
Türk-İslam devletlerinde son sözün kime ait olduğunu ve Divan'ın bir 'karar organı' mı yoksa 'danışma organı' mı olduğunu düşünün.

Practice More

Osmanlı Devleti'ndeki Divan-ı Hümayun ile Büyük Selçuklulardaki Divan-ı Saltanat'ın fonksiyonel benzerliklerini karşılaştırın.
Estimated Time:1m 30s
Rate this question

Topics

Türk-İslam Devletlerinde Devlet Yönetimi

More questions from this topic