Türkiye'de iklim elemanlarının dağılışı, mutlak (matematik) konum ve göreceli (özel) konum… — KPSS Genel Yetenek - Genel Kültür

Türkiye'de iklim elemanlarının dağılışı, mutlak (matematik) konum ve göreceli (özel) konum faktörlerinin karmaşık bir etkileşimi sonucunda şekillenir. Bazı durumlarda göreceli konumun etkisi, matematiksel olarak beklenen durumun tersi yönünde sonuçlar doğurabilir.

Aşağıdaki tabloda, Türkiye'de yer alan üç farklı merkezin enlem dereceleri ile Ocak ayı sıcaklık ortalamaları verilmiştir:

Merkez	Enlem Derecesi	Ocak Ayı Sıcaklık Ortalaması (°C)
K	$36^\circ 48' K$	$10,2$
L	$41^\circ 17' K$	$7,0$
M	$39^\circ 44' K$	$-2,1$

Tablodaki veriler dikkate alındığında, bu merkezlerle ilgili aşağıdaki çıkarımlardan hangisi yanlıştır?

A
K merkezinin Ocak ayında en sıcak yer olmasında hem mutlak hem de göreceli konum özellikleri etkili olmuştur.
B
L merkezinin Ocak ayı sıcaklık ortalamasının M merkezinden yüksek olması, enlem-sıcaklık ilişkisine ters düşen bir durumdur.
C
M merkezinde kış sıcaklıklarının çok düşük olmasında yükselti ve deniz etkisinden uzaklık belirleyici olmuştur.
L merkezinin Ocak ayında M merkezinden daha sıcak olması, bu iki merkezin mutlak konum farkları ile açıklanabilir.Answer
E
K ve L merkezleri arasındaki sıcaklık değişiminde mutlak konumun (enlem) etkisi görülmektedir.

Answer

L merkezinin Ocak ayı sıcaklık ortalamasının M merkezinden daha yüksek olması, bu merkezlerin mutlak konum (enlem) farkları ile değil, göreceli konum (denizellik, karasallık ve yükselti) farkları ile açıklanabilir.

Tabloya göre L merkezi (

41^\circ 17' K

) M merkezinden (

39^\circ 44' K

) daha kuzeyde yer almasına rağmen, Ocak ayı sıcaklık ortalaması (

7,0^\circ C

) M merkezinden (

-2,1^\circ C

) çok daha yüksektir. Enlem etkisine göre kuzeydeki bir yerin daha soğuk olması beklenirdi. Bu durumun mutlak konumla açıklanması mümkün değildir; aksine bu durum denizellik ve yükselti gibi göreceli konum farklarının enlem etkisini ortadan kaldırdığını kanıtlar.

Step-by-Step Solution

Merkezlerin enlem derecelerini karşılaştırarak kuzey-güney sıralamasını yapınız.

K (

36^\circ 48' K

) en güneyde, M (

39^\circ 44' K

) ortada, L (

41^\circ 17' K

) en kuzeydedir.

Enlem değerleri büyüdükçe kuzeye doğru gidilmiş olur.

Matematiksel konuma (enlem) göre beklenen sıcaklık sıralamasını belirleyiniz.

Güneyden kuzeye doğru sıcaklığın azalması gerektiğinden beklenti K > M > L şeklindedir.

Enlem-sıcaklık ilişkisine göre güneş ışınlarının düşme açısı kuzeye doğru daralır.

Tablodaki gerçek sıcaklık değerlerini beklentiyle karşılaştırınız.

K (

10,2^\circ C

) > L (

7,0^\circ C

) > M (

-2,1^\circ C

) sıralaması mevcuttur. L ve M arasındaki ilişki beklentiye terstir.

Kuzeydeki L, güneydeki M'den daha sıcaktır; bu durum enlemle açıklanamaz.

Anomalinin nedenini analiz ediniz.

L merkezinin kıyıda (denizellik) ve muhtemelen alçak olması, M merkezinin ise iç kesimde (karasallık) ve yüksek olması bu farkı yaratmıştır.

Göreceli konum faktörleri bazı durumlarda mutlak konumun etkisini baskılar.

Key Concept

Mutlak ve Göreceli Konumun İklim Üzerindeki Etkileşimi

Hints

Tablodaki enlem derecelerine bakarak hangi merkezin daha güneyde, hangisinin daha kuzeyde olduğunu belirleyin.

Normal şartlarda (enlem etkisiyle) güneyden kuzeye gidildikçe sıcaklığın düşmesi gerektiğini hatırlayın. Hangi ikili arasında bu kural bozulmuş?

Deniz kıyısındaki yerlerin kışın iç kesimlere göre daha ılık olduğunu (denizellik etkisi) göz önünde bulundurarak L ve M merkezlerinin konumlarını tahmin etmeye çalışın.

Practice More

Türkiye'de kış ve yaz mevsimlerindeki sıcaklık dağılışını etkileyen faktörlerin neden farklılık gösterdiğini (denizelliğin kışın, karasallığın yazın baskın olması) araştırabilirsiniz.

Estimated Time:1m 30s

Question

Answer

Step-by-Step Solution

Key Concept

Common Mistakes

Hints

Practice More

Topics

More questions from this topic