Question

Difficulty: HardTürkiye'yi Etkileyen Basınç Merkezleri

Türkiye'de kış mevsiminde görülen hava durumunun karakterini belirleyen en temel faktörlerden biri, ülkeyi etkileyen basınç merkezleri arasındaki güç dengesidir. Eğer kış mevsiminde kuzeybatıdan sokulan dinamik kökenli merkez zayıf kalırken, kuzeydoğudan sokulan termik kökenli merkez Anadolu'nun içlerine kadar yayılırsa Türkiye'de aşağıdakilerden hangisinin gerçekleşmesi beklenir?

  1. A
    Batı bölgelerinden gelen denizel hava kütlelerinin etkisiyle kış ılıklığının ve yağışlı gün sayısının artması
  2. B
    Akdeniz üzerinden sokulan cephe sistemlerinin etkisiyle kıyı Ege ve Akdeniz'de fırtına ve sel riskinin oluşması
  3. Gökyüzünün açık olduğu gün sayısının artmasına bağlı olarak şiddetli yer radyasyonu sonucu 'ayaz' ve don olaylarının yaşanmasıAnswer
  4. D
    Alçalıcı hava hareketlerinin etkisiyle hava kütlesinin nem taşıma kapasitesinin azalması sonucu ülke genelinde yoğun kar yağışlarının görülmesi
  5. E
    3030^{\circ} enlemlerindeki dinamik yüksek basınç kuşağının kuzeye kayarak yaz kuraklığının kış mevsiminde de etkili olması

Answer

Sibirya Termik Yüksek Basıncı'nın hakim olduğu kış günlerinde, alçalıcı hava hareketlerine bağlı olarak gökyüzü bulutsuzdur; bu durum gece yer radyasyonunu artırarak şiddetli ayaz, don ve radyasyon sislerine neden olur.
Sibirya Termik Yüksek Basıncı, kışın Türkiye'ye kuzeydoğu yönünden sokulur. Karakteristik olarak alçalıcı hava hareketlerine sahip olduğu için hava kütlesi kararlı, kuru ve açıktır. Bulutsuz kış gecelerinde yeryüzünden atmosfere yayılan ısının geri dönmesini engelleyecek bir bulut örtüsü bulunmadığı için şiddetli soğuma (yer radyasyonu) gerçekleşir. Bu durum halk arasında 'ayaz' olarak bilinen şiddetli soğuklara, don olaylarına ve sabah saatlerinde radyasyon sislerine neden olur.

Step-by-Step Solution

1
Basınç merkezlerini yön ve kökenlerine göre tanımlama
Kuzeybatıdan gelen dinamik merkez İzlanda Alçak Basıncı, kuzeydoğudan gelen termik merkez ise Sibirya Yüksek Basıncı'dır.
Türkiye'yi etkileyen ana basınç sistemlerinin coğrafi konumları ve oluşum mekanizmaları sabittir.
2
Hakim olan yüksek basınç sisteminin dikey hava hareketlerini analiz etme
Sibirya Yüksek Basıncı'nın hakim olması, Türkiye üzerinde dikey yönlü alçalıcı hava hareketlerinin (antisiklon) etkili olması demektir.
Yüksek basınç alanlarında hava kütlesi merkezden çevreye doğru dağılır ve alçalır.
3
Hava olaylarını bulutluluk ve radyasyon ilişkisiyle tahmin etme
Alçalan hava kütlesi bulut oluşumuna izin vermez. Bulutsuz kış gecelerinde karalar üzerinden atmosfere hızla ısı kaçışı (yer radyasyonu) gerçekleşir.
Atmosferdeki bulutlar yeryüzünden yayılan uzun dalga boylu ışınları tutan bir örtü görevi görür; bulut yoksa ısı kaybı engellenemez.
4
Sonucu coğrafi terimlerle belirleme
Aşırı ısı kaybı sonucunda sıcaklıklar sıfırın altına düşer, kuru soğuk (ayaz) ve don olayları yaşanır.
Bu durum Sibirya sisteminin Türkiye üzerindeki en tipik kış karakteridir.

Key Concept

Yüksek basınç alanlarında dikey yönlü alçalıcı hava hareketleri nedeniyle gökyüzü açıktır; bu durum kışın gece yer radyasyonunu artırarak ayaz ve don olaylarına yol açar.

Hints

1
Soruda bahsedilen kuzeydoğu kökenli ve kışın etkili olan termik merkez Sibirya Yüksek Basıncı'dır.
2
Yüksek basınç alanlarında dikey hava hareketleri alçalıcıdır. Alçalan hava bulut oluşumuna izin verir mi?
3
Kışın bulutsuz gecelerde yeryüzünden atmosfere yayılan ısının geri dönmemesine bağlı olarak sıcaklıkların aniden düşmesine ne ad verildiğini düşünün.

Practice More

İzlanda Alçak Basıncı'nın Sibirya sisteminden daha güçlü olduğu bir kış mevsiminde Türkiye'deki baraj doluluk oranlarının ve tarımsal faaliyetlerin nasıl etkileneceğini analiz edebilirsiniz.
Estimated Time:2m 0s
Rate this question