Question

Difficulty: HardAkarsu Şekilleri

Türkiye'nin jeomorfolojik gelişim süreci dikkate alındığında, bir akarsu yatağında menderes oluşumları ile seki (taraça) basamaklarının aynı anda gözlemlenmesi, bu akarsu havzasında aşağıdakilerden hangisinin yaşandığına dair en güçlü kanıttır?

  1. A
    Akarsuyun denge profiline ulaşarak yanal aşındırma evresine geçtiğine
  2. B
    Akarsu yatağında dirençli ve dirençsiz tabakaların dikey yönde ardışık sıralandığına
  3. C
    İklim değişimlerine bağlı olarak akarsu debisinin ve taşıma kapasitesinin sürekli azaldığına
  4. Havzanın epirojenik hareketlerle yükselmesi sonucu akarsuyun yeniden canlandığınaAnswer
  5. E
    Karstik süreçlerin etkisiyle akarsu sularının yer altına sızarak yeraltı drenajını geliştirdiğine

Answer

Bölgenin epirojenik hareketlerle yükselmesi sonucu akarsuyun yeniden canlandığı seçeneği doğrudur.
Doğru seçenek, bölgenin epirojenik yükselmeye uğraması sonucu akarsuyun yeniden canlandığını ifade eder. Menderesler akarsuyun yanal aşındırma yaptığı olgunluk/yaşlılık dönemini simgelerken, bu yatağın çevresinde basamak şeklinde sekilerin (taraçaların) bulunması, akarsuyun bir dış etkiyle (yükselme) tekrar derine aşındırma yapmaya başladığını gösterir. Bu süreç coğrafyada 'akarsu gençleşmesi' olarak adlandırılır ve Türkiye'nin toptan yükseldiğinin en önemli kanıtlarından biridir.

Step-by-Step Solution

1
Akarsu şekillerinin oluşum mantığını analiz etme.
Menderesler, yatak eğiminin azaldığı ve akarsuyun yanal aşındırma yaptığı 'yaşlılık' evresini temsil eder. Sekiler (taraçalar) ise akarsuyun eski alüvyon tabanını derine doğru kazmasıyla oluşan basamaklardır.
Bir akarsuyun hem menderes çizip hem de seki oluşturması, bir çelişki gibi görünse de 'gençleşme' olgusuyla açıklanır.
2
Türkiye'nin jeolojik geçmişiyle ilişkilendirme.
Türkiye, Üçüncü Zaman sonu ve Dördüncü Zaman başında (Kuvaterner) toptan yükselmeye (epirojenez) uğramıştır.
Toptan yükselme, akarsuyun deniz seviyesine göre konumunu değiştirir ve akarsu yatağını hızla derine doğru kazmaya başlar.
3
Sonucu sentezleme.
Menderesli bir vadide görülen sekiler, bölgenin yükseldiğinin ve akarsuyun aşındırma gücünün yeniden arttığının (rejuvenasyon) kanıtıdır.
Bu durum Türkiye akarsularının denge profilinden uzak olmasının da temel nedenidir.

Key Concept

Akarsu Gençleşmesi (Rejuvenasyon) ve Epirojenez İlişkisi

Hints

1
Menderesler yatak eğiminin azaldığı yerlerde oluşur, ancak sekiler akarsuyun yatağını dikey yönde kestiğini gösterir.
2
Türkiye'nin Kuvaterner döneminde toptan yükselmesi, akarsuların aşındırma güçlerini nasıl etkilemiş olabilir?
3
Bir akarsu hem menderes çiziyor hem de yamaçlarında basamaklı yapılar (taraça) barındırıyorsa, bu akarsu 'gençleşmiş' demektir.

Practice More

Akarsu sekileri ile kıyı sekileri (taraçaları) arasındaki oluşum farklarını inceleyiniz.
Estimated Time:1m 45s
Rate this question