Büyük Selçuklu Devleti'nde merkezi yönetim, "Divan-ı Saltanat" (Büyük Divan) adı verilen bir çatı yapı ve bu yapıya bağlı uzmanlaşmış alt divanlar aracılığıyla yürütülürdü. Bu sistemde her birimin yetki alanı keskin çizgilerle ayrılmış olsa da, bazı yüksek makamlar denetim veya vekalet yoluyla sistemin bütünü üzerinde etkili olabilirdi.
Türk-İslam devletlerindeki bu idari işleyiş ve görevlilerin yetki alanları dikkate alındığında, aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?
- AMüstevfi, devletin tüm mali kayıtlarından ve vergi gelirlerinin bütçelenmesinden sorumlu olan Divan-ı İstifa'nın başındaki görevlidir.
- Müşrif, Divan-ı İşraf'ın başkanı olarak askeri ve adli işler de dahil olmak üzere devletin tüm idari ve mali mekanizmalarını denetleme yetkisine sahiptir.Answer
- CEmir-i Arz (Arzü'l Ceyş), ordunun ihtiyaçlarını karşılayan, askerlerin kayıtlarını (ceride) tutan ve maaş ödemelerini düzenleyen Divan-ı Arz'ın yöneticisidir.
- DNaib, Niyabet-i Saltanat makamını temsil ederek hükümdar başkentte bulunmadığında devlet işlerine sultan adına vekalet eder.
- ETuğrai veya Münşi, Divan-ı İnşa (veya Tuğra) bünyesinde ferman ve berat gibi resmi belgelere hükümdarın imzasını veya mührünü çeken görevlidir.
Answer
Müşrif'in askeri ve adli işleri de denetlediği bilgisi yanlıştır; bu görevli askeri ve adli işler dışındaki idari ve mali denetimi yürütür.
Müşrif, idari ve mali kurumların denetiminden sorumludur ancak askeri ve adli meseleler bu divanın yetki alanına girmez. Askeri denetim Emir-i Arz veya Sultan tarafından, adli denetim ise Kadıül Kudat veya Divan-ı Mezalim kanalıyla yapılır.
Step-by-Step Solution
Key Concept
Divan-ı Saltanat ve Alt Birimlerinin Yetki Sınırları
Hints
1
Türk-İslam devletlerinde denetim organları (İşraf), genellikle yürütme ve yargının sınırlarını birbirinden ayırır.
2
Divan-ı İşraf'ın başındaki Müşrif, yolsuzlukları önlemek için maliye ve idareye odaklanır; ancak ordu (Arz) ve hukuk kendi içinde özel bir konuma sahiptir.
3
Seçeneklerdeki 'her türlü faaliyet' veya 'tüm kademeler' gibi kapsayıcı ifadelere dikkat edin; zira ordu ve yargı denetimi bu divanın yetkisinde değildir.
Practice More
Osmanlı Devleti'ndeki Divan-ı Hümayun üyeleri ile Türk-İslam devletlerindeki bu görevlileri (Örn: Müstevfi - Defterdar, Tuğrai - Nişancı) karşılaştırarak bürokratik gelişimi inceleyebilirsiniz.
Alternative Method
Eşleştirme sorularında, her divanın Karahanlı, Gazneli ve Selçuklu dönemlerindeki isim benzerliklerini (Örn: Ayuki - Hükümet) hatırlamak, genel yetki alanlarını zihinde gruplandırmayı kolaylaştırır.
Estimated Time:2m 0s