Question

Difficulty: Very hardTürkiye'de Kırsal Yerleşmeler ve Yerleşme Dokuları

Türkiye'de kırsal yerleşmelerin dokusunu ve sınıflandırmasını etkileyen temel faktörler; yer şekillerinin uzanışı, su kaynaklarının dağılımı ve yürütülen ekonomik faaliyetlerin niteliğidir.

Karadeniz Bölgesi'nin batı kesimlerinde saha araştırması yapan bir coğrafyacı, incelediği kırsal yerleşmelerle ilgili şu notları kaydetmiştir:

• Arazi yapısının son derece engebeli, tarım alanlarının ise dar ve parçalı olması nedeniyle evler birbirinden oldukça uzağa inşa edilmiştir.
• Su kaynaklarının gür ve geniş alanlara yayılmış olması, meskenlerin bir su başı etrafında kümelenme zorunluluğunu ortadan kaldırmıştır.
• Hanelerin oluşturduğu bu birbirinden kopuk küçük yerleşme çekirdekleri, tek başlarına bir köy idaresi oluşturacak nüfus büyüklüğüne sahip olmadıklarından, idari bir kararla üç veya dört tanesi birleştirilerek tek bir köy tüzel kişiliği (muhtarlık) altında toplanmıştır.
• Bu yerleşmeler, yıl boyunca ikamet edilen ve temel geçim kaynağının tarım ile ormancılık olduğu kalıcı yaşam alanlarıdır.

Buna göre, araştırmacının saha notlarında fiziksel dokusu ve idari örgütlenme biçimi detaylandırılan bu kırsal yerleşme yapısı, aşağıdakilerin hangisinde doğru eşleştirilmiştir?

  1. A
    Dağınık yerleşme – Mahalle
  2. B
    Toplu yerleşme – Mezra
  3. Dağınık yerleşme – DivanAnswer
  4. D
    Dağınık yerleşme – Yayla
  5. E
    Toplu yerleşme – Kom

Answer

Doğru eşleştirme, evlerin birbirinden uzak olduğu yerleşim dokusunu ve bu küçük ünitelerin idari olarak birleştirilmesiyle oluşan yapıyı ifade eden Dağınık yerleşme – Divan seçeneğidir.
Araştırmacının saha notlarındaki 'evlerin birbirinden uzağa inşa edilmesi' ve 'su kaynaklarının gür olması' ifadeleri dağınık yerleşme dokusunu kesinleştirmektedir. 'Yıl boyunca ikamet edilen kalıcı yaşam alanları' ibaresi, yerleşmenin geçici olmadığını gösterir. Soruyu en net şekilde çözen son ipucu ise 'birbirinden kopuk birkaç küçük yerleşme çekirdeğinin tek bir köy tüzel kişiliği (muhtarlık) altında birleşmesi' bilgisidir. Bu durum, özellikle Batı Karadeniz'de mahallelerin idari birliğinden doğan 'divan' yerleşmesinin literatürdeki temel ve ayırt edici tanımıdır.

Step-by-Step Solution

1
Metindeki fiziksel çevre tanımlarından yerleşme dokusunu tespit etme
Arazi engebeli, tarım alanları parçalı ve su kaynakları gür olduğu için yerleşme dokusu 'Dağınık' olmalıdır.
Toplu veya dairesel yerleşmeler suyun kıt, arazinin düz olduğu İç ve Güneydoğu Anadolu gibi bölgelerde görülür.
2
Yerleşmenin süresine (kalıcı/geçici) göre seçenekleri daraltma
'Yıl boyunca ikamet edilen' ifadesi yerleşmenin kalıcı olduğunu gösterir; bu durum Yayla, Kom, Oba, Ağıl gibi geçici yerleşmeleri eler.
Geçici yerleşmeler mevsimlik olarak hayvancılık faaliyetleri için kullanılırken, tarım ve ormancılığın bir arada yapıldığı kalıcı yaşam alanları Mahalle, Divan, Mezra veya Çiftlik'tir.
3
İdari yapı detayından spesifik köy altı yerleşmesini belirleme
'Birbirinden kopuk küçük yerleşme çekirdeklerinin 3-4 tanesinin birleştirilerek tek bir köy tüzel kişiliği (muhtarlık) altında toplanması' tanımı Divan'ı işaret eder.
Mahalle, tek başına bir alt birimdir. Divan ise özellikle Batı Karadeniz'de birden fazla mahallenin tek bir muhtara bağlanmasıyla oluşan spesifik bir idari örgütlenme biçimidir.

Key Concept

Dağınık yerleşme dokusu ve kalıcı köy altı yerleşmelerinden olan Divan'ın idari/mekânsal yapısı.

Hints

1
Önce yerleşmenin dokusunu belirleyin: Engebeli arazilerde ve suyun bol olduğu Karadeniz gibi yerlerde evler birbirine yakın mı yapılır, uzak mı?
2
Evlerin uzak olması 'Dağınık' dokuyu gösterir. Peki, 'yıl boyu kalınan' bir yerleşme geçici (Yayla, Kom) olabilir mi?
3
Geriye kalan kalıcı yerleşmelerden (Mahalle, Divan, Mezra vb.) hangisi, 'birbirinden kopuk birkaç mahallenin birleştirilerek tek bir muhtarlık altında yönetilmesi' prensibine dayanır?

Practice More

Geçici köy altı yerleşmelerinin (Yayla, Kom, Ağıl, Oba, Dalyan) bölgesel dağılışlarını ve temel ekonomik faaliyetlerini eşleştiren bir soru çözerek kırsal yerleşmeler konusunu pekiştirebilirsiniz.

Alternative Method

Soru kökündeki ipuçlarını bir filtre gibi kullanabilirsiniz: 1. Filtre (Kalıcı): Yayla ve Kom elenir. 2. Filtre (Dağınık doku): Toplu olan seçenekler elenir. 3. Filtre (Çoklu birimlerin idari birleşimi): Tekil ünite olan Mahalle elenir, geriye kapsayıcı idari yapı olan Divan kalır.
Estimated Time:1m 30s
Rate this question