Question

Difficulty: EasyBirleşik Kelimelerin Yazımı

İsim soylu bir sözcükle "etmek, olmak" yardımcı fiilleri birleşirken isimde bir ses düşmesi veya ses türemesi meydana gelirse sözcükler bitişik yazılır; herhangi bir ses olayı meydana gelmezse sözcükler ayrı yazılır.

Buna göre, aşağıdaki cümlelerin hangisinde birleşik fiillerin yazımıyla ilgili bir yanlışlık yapılmıştır?

  1. A
    Dünkü toplantıda alınan kararların hepsini tek tek kaydetti.
  2. B
    Uzun zamandır görüşmediği arkadaşını kalabalığın içinde bir bakışta fark etti.
  3. İş dünyasında başarıyı yakalamak için karşınıza çıkan fırsatları doğru ayırdetmek gerekir.Answer
  4. D
    Bunca zahmete rağmen kendisine teşekkür edilmemesine oldukça üzüldü.
  5. E
    Sahildeki gün batımını büyük bir huzur ve hayranlıkla seyretti.

Answer

İş dünyasında başarıyı yakalamak için karşınıza çıkan fırsatları doğru ayırdetmek gerekir cümlesindeki kullanım yanlıştır; doğrusu "ayırt etmek" olmalıdır.
Doğru yanıt olan cümlede geçen "ayırdetmek" sözcüğü yanlış yazılmıştır. "Ayırt" ve "etmek" kelimeleri birleşirken herhangi bir ses düşmesi (ayırt-etmek -> ayretmek gibi bir durum yok) veya ünsüz türemesi yaşanmaz. Herhangi bir ses olayı gerçekleşmediği için bu sözcüğün "ayırt etmek" şeklinde ayrı yazılması Türk Dil Kurumu yazım kuralları gereğidir.

Step-by-Step Solution

1
Cümlelerdeki birleşik fiilleri (isim + yardımcı fiil) tespit et.
Tespit edilenler: kaydetti, fark etti, ayırdetmek, teşekkür edilmemesi, seyretti.
Yazım kuralının hangi kelime grubuna uygulanacağını belirlemek gerekir.
2
Bu fiillerin kökündeki isimlerde bir ses olayı (düşme veya türeme) olup olmadığını kontrol et.
Kayıt+etmek (düşme var), Fark+etmek (yok), Ayırt+etmek (yok), Teşekkür+etmek (yok), Seyir+etmek (düşme var).
Kural, ses olayının varlığına göre bitişik veya ayrı yazımı belirler.
3
Ses olayı olmayan kelimelerin ayrı yazılıp yazılmadığını denetle.
"Ayırdetmek" kelimesinde ses olayı olmamasına rağmen bitişik yazıldığı görülür.
Ses olayı yoksa kelimeler ayrı yazılmalıdır, bitişik yazım kural ihlalidir.

Key Concept

Yardımcı Fiillerle Kurulan Birleşik Fiillerin Yazımı

Hints

1
Cümlelerdeki 'etmek' veya 'olmak' fiillerinden önce gelen kelimelere odaklanın.
2
Bu kelimeleri tek başına düşündüğünüzde bir harf kaybı veya değişikliği (ses olayı) olup olmadığını sorgulayın.
3
"Ayırt" kelimesi "etmek" ile birleştiğinde herhangi bir ünlü harf düşer mi veya bir ünsüz harf ikizleşir mi?

Practice More

Ünlü düşmesi kuralına dayalı diğer birleşik kelimeleri (örneğin: kahrolmak, emretmek) inceleyerek kuralı pekiştirebilirsiniz.

Alternative Method

Kelimeyi telaffuz ederken seslerin değişip değişmediğini kontrol edebilirsiniz. Eğer 'hissetmek' gibi yeni bir ses türüyor veya 'kaybolmak' gibi bir ses eksiliyorsa bitişik yazılır.
Estimated Time:45s
Rate this question